CASA CN-235: TUSAŞ’ın Lisansla Ürettiği Taktik Nakliye Uçağı — 35 Ülke, Binlerce Uçuş
CASA CN-235, İspanya’nın CASA firması ile Endonezya’nın IPTN şirketinin 1980’lerde başlattığı nadir uluslararası ortak geliştirme programının ürünüdür. Bugün Airbus Defence & Space bünyesinde yer alan bu platform, 35’i aşkın ülkede hizmet vermekte ve Türkiye’nin savunma sanayiinin önemli bir üretim başarısını temsil etmektedir: TAI (TUSAŞ), CN-235’i lisans kapsamında hem Türk Silahlı Kuvvetleri hem de ihracat amacıyla yıllar içinde üretmiştir.
CN-235’in özgün kimliği, onu salt bir nakliye uçağı olmaktan çıkarmaktadır. Deniz devriyesi, SIGINT elektronik istihbarat toplama ve sahil güvenlik görevlerindeki çeşitli varyantlarıyla platform, üretim sona erdiğinde bile hizmet ömrünü sürdürmektedir. ABD Sahil Güvenlik’in HC-144A Ocean Sentry adını verdiği versiyonun kendi filosuna dahil etmesi, platformun çok yönlülüğünün belki de en güçlü onayıdır.
Ürün Nedir ve Ne İşe Yarar?
CN-235, ikiz turboprop motorlu orta-hafif sınıf taktik nakliye uçağıdır. Temel tasarım gereklilikleri arasında kısa pist performansı (hazırlıksız 670 m piste iniş), düşük altyapı bağımlılığı ve ekonomik işletme maliyeti yer almaktadır.
Görev profilleri:
- Personel ve kargo nakliyesi (46 asker veya 5 ton yük)
- Paraşütle personel ve malzeme indirme (24 paraşütçü)
- Tıbbi tahliye (medevac)
- Deniz devriyesi ve denizaltı avcılığı (MPA)
- SIGINT/ELINT elektronik istihbarat toplama
- Sahil güvenlik ve uyuşturucu karşıtı devriye
Tarihçe
CASA ve IPTN (kısmen devlet desteğiyle) 1981 yılında CN-235 programını başlattı. İlk uçuş Kasım 1983’te İspanya’da gerçekleşti; sertifikasyon ve operasyonel giriş ise 1988 yılında tamamlandı. Platform dünya çapında başarı elde ettikten sonra CASA onu büyüterek C295’i geliştirdi.
Airbus’ın CASA’yı satın almasının ardından CN-235 üretimi Sevilla’da sürdürüldü; Endonezya ise PT Dirgantara Indonesia bünyesinde üretimini bağımsız biçimde devam ettirmektedir. Türkiye’de TAI, lisans anlaşması kapsamında CN-235’i Ankara’daki tesislerinde üreterek bu platformu önemli bir ihracat ürününe dönüştürmüştür.
Teknik Özellikler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| İlk Uçuş | Kasım 1983 (İspanya) |
| Operasyonel Giriş | 1988 |
| Uzunluk | 21,4 m |
| Kanat Açıklığı | 25,8 m |
| MTOW | 16.500 kg |
| Maks. Yük | 5.000 kg |
| Menzil (maks. yük) | 796 km |
| Menzil (ferry) | 3.658 km |
| Seyir Hızı | 454 km/s |
| Hizmet Tavanı | 7.620 m |
| Motor | 2× General Electric CT7-9C3 turboprop |
| Motor Gücü (her biri) | 1.870 shp |
| Mürettebat | 2 (+ yük sorumlusu) |
| Asker Kapasitesi | 46 |
| Paraşütçü Kapasitesi | 24 |
| Sedye Kapasitesi | 12 |
| Kalkış Mesafesi (min.) | ~670 m |
| Birim Maliyet | ~20–25 milyon USD |
Varyantlar
- CN-235M (Nakliye): Temel askeri nakliye versiyonu.
- CN-235 MPA (Maritime Patrol): Thales veya Leonardo radar, FLIR ve AIS deniz devriyesi sensörleriyle donatılmış.
- CN-235 SIGINT: Elektronik istihbarat toplama konfigürasyonu; bazı operatörler için özelleştirilmiş.
- HC-144A Ocean Sentry (ABD): ABD Sahil Güvenlik versiyonu; 18 adet aktif olarak Karayipler ve Körfez devriyelerinde kullanılmaktadır.
- CN-235 Tanker (küçük ölçekli): Bazı operatörler yakıt aktarma kiti denemesi yapmıştır.
Operatörler (Seçilmiş)
| Ülke | Adet | Notlar |
|---|---|---|
| Türkiye | 50+ | TAI lisans üretimi; Hv.K., Sahil Güvenlik, J.Gn.K. |
| ABD Sahil Güvenlik | 18 | HC-144A Ocean Sentry; aktif uyuşturucu karşıtı devriye |
| Endonezya | 60+ | PT Dirgantara üretimi; TNI-AU ve TNI-AL |
| Fas | 7 | Nakliye ve deniz devriyesi |
| Pakistan | 4 | Nakliye |
| Güney Kore | 12 | MPA ve nakliye |
| BAE | 7 | Özel yapılandırma |
| İspanya | 24 | Nakliye; bazıları SIGINT |
| Filipinler | 3 | Adalar arası nakliye |
| Papua Yeni Gine | 2 | Ada coğrafyası nakliye |
Türkiye’nin CN-235 Üretimi: Ulusal Bir Başarı
TAI’nin CN-235 üretimi, Türk savunma sanayiinin en önemli dönüm noktalarından biridir. 1990’larda başlayan lisans üretimi zamanla transfermarkt oranını artırmış; Türk mühendisler gövde, aviyonik entegrasyonu ve motor entegrasyonu süreçlerinde bağımsız sorumluluk üstlenmişlerdir.
Türkiye bu deneyimden şu kazanımları elde etmiştir:
- İleri kompozit ve metalik havacılık yapı üretimi
- Yerli aviyonik entegrasyonu deneyimi
- İhracat geliri (BAE, Suudi Arabistan, Özbekistan gibi ülkelere ihracat gerçekleşti)
- A400M üretim ortaklığı için kritik ön hazırlık
Rakip Sistemler
| Platform | Üretici | MTOW | Maks. Yük | Maliyet |
|---|---|---|---|---|
| CN-235 | Airbus DS / TUSAŞ / PT DI | 16,5 t | 5 t | ~20–25 M USD |
| C295 | Airbus DS | 23,2 t | 9,25 t | ~50–80 M USD |
| IPTN N219 | Endonezya | 7 t | 1,9 t | Daha küçük kategori |
| Let L-410 Turbolet | Çekya | 6,6 t | 1,7 t | Daha küçük kategori |
| Britten-Norman Islander | Birleşik Krallık | 3 t | — | Çok küçük kategori |
Envanter Medya Değerlendirmesi
CN-235, savunma tedarikinde “doğru teknoloji doğru bağlamda” ilkesinin mükemmel bir örneğidir. Pahalı olmayan, bakımı görece kolay, kısa pistlere inen ve çok sayıda konfigürasyona izin veren bu platform, özellikle orta gelirli ülkelerin savunma bütçeleri için son derece uygun bir seçenek sunmaktadır.
Türkiye için CN-235’in önemi salt operasyonel değildir. TAI, bu platform sayesinde karmaşık bir uçağın tüm üretim döngüsünü öğrenmiştir. Bu bilgi birikimi; A400M iş payına, KAAN’a ve gelecekteki milli nakliye uçağına giden yolun temel taşını oluşturmaktadır. TAI’nin CN-235 hikâyesi, savunma sanayiinde lisanstan yerli geliştirmeye uzanan başarılı bir geçiş modelinin ders kitabı örneğidir.
