Londra’dan F-35 açıklaması: Uzaktan devre dışı bırakma iddiasına Lordlar’da ret
İngiltere hükümeti, Kraliyet Hava Kuvvetleri ile Kraliyet Donanması’nın kullandığı F-35 savaş uçaklarının Washington ya da üretici Lockheed Martin tarafından uzaktan işlevsiz bırakılabileceği iddiasına parlamentoda yanıt verdi. Lordlar Kamarası üyesi Lord Empey’in 20 Ocak 2026’da sunduğu yazılı soru, hükümetin uçaklarda üretici veya ABD yönetimi kontrolünde bir “kill switch” bulunduğuna dair haberler hakkında nasıl bir değerlendirme yaptığını soruyordu.
Bakanın yanıtı
Savunma Bakanı Lord Coaker, yanıtında daha önce Avam Kamarası’nda verilen bir cevaba göndermede bulundu. Buna göre İngiltere, “İngiliz Savunması’nın seçeceği zaman ve yerde” F-35’lerini uçurabilme yönünde operasyonel egemenliğini ve hareket serbestisini koruyor. Coaker ayrıca bakanlığın kritik kabiliyetleri İngiltere topraklarında konuşlanacak şekilde tedarik edebildiğini ve uçağın sistemleri hakkında ayrıntılı bilgiye sahip olduğunu aktardı.
Bakan, ayrı bir yazılı yanıtında da Silahlı Kuvvetler için alınan tüm teçhizatın savunma amacıyla tutulduğunu, İngiliz personelinin bu teçhizatı konuşlandırması ya da kullanması için hiçbir dış ülkeden veya şirketten onay alması gerekmediğini kaydetti.
Pentagon ve Lockheed Martin’in tutumu
Müttefik F-35’lerinin bir düğmeyle durdurulabileceği söylentisi uzun süredir gündemde. ABD Savunma Bakanlığı ve Lockheed Martin bu tür bir mekanizmanın varlığını defalarca yalanladı. UK Defence Journal’ın aktardığına göre üretici, müşterilerin uçakları bağımsız biçimde ve istedikleri her an uçurabildiğini, yazılım güncellemelerinin de zorunlu olmadığını savunuyor.
Asıl mesele: Yazılım ve idame bağımlılığı
UK Defence Journal’ın analizi, anlık bir kapatma düğmesine işaret eden bir bulgu olmadığını, ancak programın yapısından kaynaklanan dolaylı bir bağımlılığın bulunduğunu vurguluyor. Bu bağımlılığın üç ayağı öne çıkıyor:
- Lojistik bilgi sistemi: Arızaların tanılanması, yedek parça akışı ve filonun genel durumunun izlenmesi önce ALIS, şimdi ise onun yerini alan ODIN adlı, ABD tarafından yönetilen dijital altyapı üzerinden yürüyor.
- Görev verisi dosyaları: Sensör füzyonu, elektronik harp ve radar izinin düşük tutulması gibi kabiliyetler, düzenli olarak yenilenen görev verilerine dayanıyor.
- Yazılım temeli: İngiltere güncellemelerin ne zaman yükleneceğine kendisi karar verebiliyor, fakat uçağın yazılım altyapısının tamamını kendi başına üretemiyor.
Yayına göre bu desteğe erişim kesilse bile uçaklar bir süre uçuşa elverişli kalmayı sürdürür; ancak hazır bulunuşluk ve modernizasyon imkânları bir anda değil, zaman içinde aşınır.
ENV değerlendirmesi
Coaker’ın yanıtları hukuki ve siyasi açıdan net bir “hayır” içeriyor. Öte yandan tartışma, ortak geliştirilen ve merkezi yazılım altyapısına bağlı modern savaş uçaklarında egemenliğin yalnızca kalkış izniyle değil, yazılım ve veri erişimiyle de ölçüldüğünü gösteriyor. F-35 kullanan ya da almayı değerlendiren ülkeler için asıl soru, uzun vadeli idame desteğinin siyasi koşullardan ne ölçüde bağımsız kalabileceği.
Kaynak: Birleşik Krallık Parlamentosu yazılı soru-cevap kayıtları (HL13730), UK Defence Journal
