Trump’tan uçak gemisi kararnamesi: EMALS sökülüyor, buharlı mancınık geri geliyor

Yirmi yıllık teknoloji tartışması bir imzayla tersine döndü

Trump’ın elektromanyetik mancınığa duyduğu güvensizlik yeni değil. Başkan, geçen ekim ayında USS George Washington’ın güvertesinde konuşurken buharlı mancınığı zorunlu kılan bir kararname imzalayacağını söylemiş, EMALS’ı defalarca “çok karmaşık, tamir edilemez” diye eleştirmişti. 13 Ağustos’ta imzalanan muhtıra bu sözü bağlayıcı bir talimata çevirdi.

Belgenin dili net: Savaş Bakanı, Donanma Bakanı ile istişare hâlinde, muhtıranın tarihinden itibaren 60 gün içinde Başkan’a CVN-81 inşasında elektromanyetik uçak fırlatma sistemi ile gelişmiş silah asansörlerinin buharlı ve hidrolik sistemlerle değiştirilmesi için gereken önlemleri, takvimi ve kaynak ihtiyacını içeren bir plan sunacak.

Buradaki kritik ayrım şu: Karar tüm sınıfı değil, tek bir gemiyi ve ondan sonrakileri kapsıyor. Ford, John F. Kennedy ve Enterprise elektromanyetik sistemle hizmete girecek. Doris Miller ve ardından gelecek gemiler ise buharlı mancınıkla donatılırsa Ford sınıfı fiilen ikiye bölünmüş, yeni bir alt sınıf doğmuş olacak. Aynı sınıfın gemilerinin birbirinden farklı fırlatma altyapısıyla hizmet vermesi, eğitimden yedek parçaya kadar uzun vadeli bir idame yükü demek.

Sanayi tarafında ilk tepki: “Üretimin yarısı bitti”

EMALS’ın üreticisi General Atomics’ten gelen ilk açıklama, kararın maliyetine dikkat çekti: Üretimin yaklaşık yüzde 50’si tamamlanmışken rota değiştirmek ciddi maliyet, takvim ve entegrasyon riskleri doğuracaktı. Bu, teknik olarak da anlaşılır bir uyarı; çünkü mancınık bir uçak gemisine sonradan takılan bir modül değil, geminin enerji mimarisiyle iç içe geçmiş bir sistem.

Hudson Enstitüsü’nden Bryan Clark da benzer bir noktaya işaret etti. Clark’a göre buhar hatlarının geri getirilmesi kapsamlı bir yeniden tasarım gerektirecek; üstelik tedarikçiler yirmi yılı aşkın süredir buharlı mancınık üretmiyor, dolayısıyla üretim kapasitesinin sıfırdan kurulması için ayrıca yatırım gerekecek. Nimitz sınıfının son gemisi 2009’da hizmete girdi; o tezgâhlar çoktan kapandı.

EMALS ne yapıyor, buharlı mancınık neden terk edilmişti?

Buharlı mancınık, geminin nükleer reaktöründen alınan yüksek basınçlı buharla bir pistonu iterek uçağı güverteden fırlatır. Yarım asırdır işini gören, kanıtlanmış ama kaba bir yöntem: İtki eğrisi keskindir, uçak gövdesine ağır yük biner ve her atışta ciddi miktarda tatlı su buharı harcanır.

EMALS ise doğrusal indüksiyon motoruyla çalışır; itkiyi yazılım üzerinden hassas biçimde ayarlayabilir. Bu sayede hem ağır bir savaş uçağını hem de küçük bir insansız hava aracını aynı mancınıktan güvenle fırlatabilir. Ford sınıfının günlük sorti kapasitesindeki artış büyük ölçüde bu esnekliğe dayandırılmıştı. Sorun, sistemin ilk yıllarda yaşadığı güvenilirlik problemleri ve arıza hâlinde dört mancınığın aynı anda etkilenebilmesiydi.

İşte kararın en çok tartışılan yanı burada. ABD Donanması’nın yakın gelecek planı, güverteye MQ-25 Stingray gibi insansız uçakları ve daha sonra insansız savaş uçaklarını sokmak üzerine kurulu. Hafif bir insansız platformu buharlı mancınıkla fırlatmak, itki ayarının doğası gereği elektromanyetik sisteme kıyasla daha zor. Yani karar, bugünün güvenilirlik sorununu çözerken yarının güverte mimarisini kısıtlama riski taşıyor.

Karşılaştırma: EMALS ve Buharlı Mancınık

Muhtıranın gölgede kalan iki maddesi

Kamuoyu tartışması mancınığa kilitlenmiş durumda ama belgenin diğer iki maddesi ABD gemi inşa sanayii açısından muhtemelen daha kalıcı sonuçlar doğuracak.

Bunlardan ilki, Donanma’ya yabancı tersanelerde savaş gemisi inşa ettirme yolunu açması. ABD’de savaş gemilerinin yurt içinde inşa edilmesi onlarca yıldır neredeyse dokunulmaz bir ilkeydi. Amerikan tersanelerinin dolu takvimleri ve gecikmeleri karşısında bu ilkenin gevşetilmesi, başta Güney Kore ve Japonya olmak üzere müttefik tersaneleri için tarihî bir pazar açılışı anlamına geliyor.

İkincisi ise denizaltı bakım krizine dönük: Belge, Savunma Bakanı’ndan 120 gün içinde beşinci bir kamu tersanesi için teklif hazırlamasını istiyor. Tersanenin Pasifik Filosu’na yakın konumlanması — kıta ABD’si, Alaska, Hawaii veya deniz aşırı topraklar — ve mevcut ile öngörülen tüm denizaltı sınıflarını alabilecek üç yeni kuru havuza kadar kapasite barındırması öngörülüyor. Finansmanda kamu-özel ortaklığı seçenekleri de masada. Buna ek olarak, onarım gecikmelerini azaltmak için bir bileşen onarım merkezi kurulması planlanıyor.

Sıradaki soru: Karar uygulanabilir mi?

Muhtıra bir plan istiyor, henüz bir kesim emri vermiyor. Önümüzdeki 60 gün, Donanma’nın maliyet ve takvim tablosunu Başkan’ın önüne koyduğu dönem olacak. Newport News’te yarısı bitmiş bir gemi gövdesinin içine buhar hatları döşemenin faturası ile EMALS’ın bilinen sorunlarını çözmenin faturası yan yana konduğunda, tartışma teknolojiden çok muhasebeye kayabilir.

Tartışmanın Ankara’dan görünen tarafı da ilginç. Türkiye, TCG Anadolu ile mancınıksız bir yolu seçti; kısa güverte ve rampa üzerinden insansız platform işletme fikri, MİUS KIZILELMA’nın gemi güvertesi denemeleriyle somutlaştı. Millî uçak gemisi (MUGEM) çalışmalarında hangi fırlatma mimarisinin tercih edileceği hâlâ açık bir başlık; Washington’daki bu tartışma, elektromanyetik sistemin maliyet ve olgunluk riskinin gerçek büyüklüğünü göstermesi bakımından Türk tasarım ekipleri için de veri üretiyor.

Kaynaklar

• Breaking Defense — “Trump orders return of steam catapults on carriers, fifth public shipyard”, 13 Ağustos 2026
• USNI News — “New White House Memo Calls for Foreign-Built Warships, Return to Steam Catapults on Ford Carriers”, 13 Ağustos 2026
• Beyaz Saray — Ulusal Güvenlik Başkanlık Muhtırası bilgi notu, 13 Ağustos 2026
• Navy Lookout — “Full steam in reverse: Trump orders US Navy back to old-style aircraft catapults”
• General Atomics ve Hudson Enstitüsü (Bryan Clark) açıklamaları

İlgili Haberler

USS John F. Kennedy kabul deniz denemelerine çıktı: 2027 teslimat hedefiUçak gemisi nedir, nasıl çalışır?HII (Huntington Ingalls Industries) nedir, ne yapar?