Sırbistan’ın Bayraktar İnadının Faturası: Kosova 6 Ayda Teslim Aldı, Belgrad 2028’i Bekliyor

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, İsrailli Elbit Systems ile kurulan ortak insansız hava aracı fabrikasının 15-20 Eylül 2026 arasında açılacağını duyurdu. Belgrad yakınındaki Simanovci’de kurulan tesisin yüzde 51 hissesi Elbit’e, yüzde 49’u Sırbistan’ın devlet şirketi SDPR’ye ait. Tablonun bugün geldiği nokta şu: Sırbistan, 2023’te siyasi gerekçeyle rafa kaldırdığı Bayraktar TB2 alımının yerine, komşularının ödediğinin kat kat üzerinde bir bedelle ve yıllarca daha uzun bir teslim takvimiyle İsrail sistemlerine bağlandı.

Bir Bakışta

• Sırbistan 2022’de Bayraktar TB2 almayı planlamış, Türkiye’nin Kosova’ya SİHA satması üzerine 2023’te süreci dondurmuştu.
• Kosova siparişini 2022 sonunda verdi, 5 adet TB2’yi yer kontrol istasyonuyla birlikte Nisan 2023’te, yaklaşık altı ay içinde teslim aldı.
• Sırbistan Ocak 2025’te Elbit ile 335 milyon dolarlık PULS + Hermes 900 + uzun menzilli füze + elektronik harp paketini imzaladı; teslimatların 2028 ortasına kadar tamamlanması bekleniyor.
• Ağustos 2025’te bu paketin üzerine yaklaşık 1,6 milyar dolarlık ikinci bir anlaşma eklendi.
• Karşılaştırma için: Hırvatistan 6 adet TB2 için 95 milyon dolar ödedi; Bosna-Hersek’in aldığı fiyat Balkan Insight’ın deyimiyle “yarı fiyat” seviyesindeydi.
• Hermes 900’ün ihracat sürümleri ağırlıkla silahsız keşif-gözetleme konfigürasyonunda satılıyor; silahlı sürümü fiilen yalnızca İsrail Hava Kuvvetleri tarafından muharebede kullanılıyor.
• Yeni fabrikanın çoğunluk hissesi Sırbistan’da değil; üretim de ihracat izni de İsrail tarafının kontrolünde.

Kararın Kökeni: Teknik Değil, Siyasi

2022’de Ankara ile Belgrad arasında Bayraktar TB2 satışı için görüşmeler ilerlemişti. Süreci bitiren şey platformun performansı, fiyatı veya teknik yetersizliği değildi; Türkiye’nin aynı dönemde Kosova’ya da SİHA satmasıydı. Belgrad bunu siyasi bir mesaj olarak okudu ve 2023’te alım planını fiilen iptal etti.

Sonraki üç yılda bölge haritası Sırbistan’ın aleyhine tamamlandı. Kosova, Bosna-Hersek, Arnavutluk ve Hırvatistan Bayraktar TB2 envanterine kavuştu. Nordic Monitor’ın ifadesiyle Sırbistan “Türk dronlarıyla çevrelenmiş” durumda. Yani 2023’te alınan karar, Sırbistan’ı komşularının sahip olduğu kabiliyetten mahrum bırakmakla kalmadı; aynı kabiliyeti çok daha pahalı ve çok daha yavaş bir yoldan edinmek zorunda bıraktı.

Balkanlar’da Kim Ne Ödedi, Ne Zaman Aldı

Rakamlar aynı kalemleri birebir karşılamıyor; Sırbistan paketi topçu ve elektronik harbi de içeriyor. Ancak büyüklük farkı tek başına anlamlı: Hırvatistan’ın altı adet muharebe tecrübeli SİHA için ödediği bedel, Sırbistan’ın İsrail’e yaptığı ilk ödemenin dörtte birinden az.

İki Platform, İki Farklı Gerçeklik

Silahlı Hermes’i Kimse Uçurmuyor

Hermes 900 kötü bir platform değil. Elbit 120’nin üzerinde sipariş açıkladı, sistem Brezilya’dan Filipinler’e kadar geniş bir kullanıcı listesine sahip. Ancak bu listenin neredeyse tamamı keşif-gözetleme konfigürasyonu. Hindistan’ın aldığı sürüm silahsız; İsviçre’nin ADS-15 programı tamamen keşif amaçlı. Silahlı Hermes 900, İsrail dışında muharebede kullanılan bir sistem değil.

Bunun pratik anlamı şu: Sırbistan, üzerinde bir başka ülkenin muharebe tecrübesi bulunmayan bir silahlı konfigürasyona geçiş yapıyor. Doktrin, mühimmat entegrasyonu, hata ayıklama ve operasyonel öğrenme eğrisinin tamamını kendisi ödeyecek. TB2 tarafında ise 34 ülkelik bir kullanıcı havuzu, standartlaşmış eğitim paketi ve dört farklı çatışmadan çıkmış bir kullanım kütüğü hazır bekliyordu.

Takvim Riski: İsviçre Örneği

İsviçre 2015’te altı adet Hermes 900 için yaklaşık 250 milyon İsviçre frangı ödedi ve teslimatı 2019’da bekliyordu. Program yıllarca sarktı; ilk iki platform 2022’de geldi, sözleşme 2026 sonuna uzatıldı, İsviçre Federal Sayıştayı sistemin askeri gereksinimleri 2029’dan önce karşılamayacağını açıkladı. Maliyet yaklaşık 300 milyon franga çıktı, teslimat öncesi bir platform test uçuşunda düştü, Elbit gecikme nedeniyle tazminat ödedi.

Sırbistan’ın Ocak 2025’te imzaladığı paketin teslimatı da 2028 ortasına verilmiş durumda. Yani Belgrad’ın 2023’te iptal ettiği alımın karşılığı, en iyi ihtimalle beş yıl sonra sahaya inecek. Aynı dönemde Kosova’nın TB2’leri altıncı yılını dolduruyor olacak.

Fabrika Kimin?

Simanovci tesisinin yüzde 51’i Elbit Systems’e, yüzde 49’u SDPR’ye ait. Sırbistan bunu “yerli üretim ve ihracat kapasitesi” olarak sunuyor, ancak çoğunluk hissesi, tasarım otoritesi ve kritik alt sistemler yabancı ortakta. İsrail savunma ihracatı, üçüncü ülkelere satışta İsrail Savunma Bakanlığı iznine tabi bir rejimle yönetiliyor. Sırbistan’da üretilen bir Hermes’in nereye satılabileceğine Belgrad’ın tek başına karar veremeyeceği anlamına geliyor bu.

Karşılaştırma noktası yine komşuda: Bosna-Hersek TB2 alımıyla birlikte yerli üretim seçeneğini masaya koyabildi, Ukrayna Baykar ile kendi topraklarında tesis kurdu. Türk modeli, alıcı ülkenin çoğunluk hissesini ve operasyonel bağımsızlığını koruduğu bir yapı sunuyor.

Sırbistan Ne Kaybetti

2023’te verilen karar Sırbistan’a dört başlıkta fatura çıkardı:

• Maliyet: Komşularının onda bir mertebesindeki bütçelerle edindiği kabiliyet için milyar dolarlık paketlere girdi.
• Zaman: Kosova altı ayda teslim aldı; Sırbistan’ın takvimi 2028’i gösteriyor. Bu, en az beş yıllık bir kabiliyet boşluğu demek.
• Muharebe doğrulaması: Envantere girecek silahlı konfigürasyonun İsrail dışında sınanmış bir kullanım geçmişi yok.
• Karar özgürlüğü: Fabrikanın çoğunluğu ve ihracat izni yabancı ortakta; “yerli üretim” tanımı bu yapıda tartışmalı.

Bunların hiçbiri teknik bir zorunluluğun sonucu değil. 2022’de masada duran seçenek, aynı kabiliyeti daha ucuza, daha hızlı ve muharebede doğrulanmış haliyle almaktı. O seçeneği kapatan şey siyasi tepkiydi ve faturayı Sırbistan savunma bütçesi ödüyor.

Türkiye Açısından Tablo

Belgrad pazarı orta vadede Türkiye’ye kapalı görünüyor. Buna karşılık Türkiye, Sırbistan’ın çevresindeki tüm ülkelerde -Kosova, Bosna-Hersek, Arnavutluk, Hırvatistan- fiilen tek tedarikçi konumunda. Balkanlar’da 2022’den bu yana kurulan İHA mimarisinin merkezinde Türk platformları var; Sırbistan bu mimarinin dışında kalan tek ülke ve bu tercihin bedelini kendi bütçesinden karşılıyor. Türk savunma sanayii açısından asıl gösterge, kaybedilen tek sipariş değil, aynı bölgede dört ülkenin aynı platformu tercih etmiş olması.

Sıkça Sorulan Sorular

Sırbistan neden Bayraktar TB2 almadı? Teknik veya fiyat kaynaklı bir gerekçe açıklanmadı. 2022’de ilerleyen görüşmeler, Türkiye’nin Kosova’ya SİHA satması üzerine 2023’te Belgrad tarafından dondurulmuştu.

Sırbistan İsrail’e ne kadar ödedi? Ocak 2025’te 335 milyon dolarlık PULS + Hermes 900 + füze + elektronik harp paketi, Ağustos 2025’te yaklaşık 1,6 milyar dolarlık ikinci bir anlaşma imzalandı.

Hermes 900 silahlı mı? Silahlı sürümü mevcut, ancak fiilen İsrail Hava Kuvvetleri tarafından kullanılıyor. İhracat sürümleri ağırlıkla silahsız keşif-gözetleme konfigürasyonunda satıldı.

Yeni fabrikanın sahibi kim? Elbit Systems yüzde 51, Sırbistan devlet şirketi SDPR yüzde 49 hisseye sahip.

Teslimatlar ne zaman? Fabrikanın 15-20 Eylül 2026’da açılması, 2025 paketinin teslimatlarının ise 2028 ortasına kadar tamamlanması bekleniyor.

Kaynaklar

• The Times of Israel, “Serbia and Israel’s Elbit set to open joint combat drone factory in September”, Ağustos 2026.
• The Defense Post, “Serbia Signs $335M Deal for Israeli PULS Artillery System, Hermes Drones”, 6 Ocak 2025.
• The Defense Post, “Croatia to Procure Six Bayraktar TB2 Drones for $95 Million”, 19 Kasım 2024.
• Balkan Insight, “Half-Price Bayraktars: Bosnia Buys Turkish Drones, Eyes Own Production”, 25 Eylül 2024.
• Key.Aero, “Kosovo becomes latest Bayraktar TB2 operator”, 2023.
• Aviation Week, “Switzerland Scales Back Hermes 900 Requirement Over Delays”.
• Shephard Media, “Switzerland’s Hermes 900 procurement faces further delays and headwinds”.
• Global Defense Corp, “Elbit Systems will produce Hermes 900 drones in Serbia”, 12 Ağustos 2026.
• Nordic Monitor, “Serbia to be ‘surrounded’ by Turkish drones following Ankara’s sale to Bosnia”.

▶ Bu iki platformu karşılaştırın →