Rus savunma sanayiine ilişkin açık kaynaklı endüstriyel verileri inceleyen eski Rusya Enerji Bakan Yardımcısı Vladimir Milov, 2023-2024’te görülen hızlı üretim artışının 2025’te belirgin biçimde yavaşladığını, sektörün ise düşük kârlılık ve artan ödeme gecikmeleriyle daha büyük bir mali baskı altına girdiğini öne sürdü.
Milov’un değerlendirmesine göre savaş harcamalarının “kendi kendini besleyen” kalıcı bir askeri ekonomi yarattığı yönündeki yaklaşım tartışmalı hale gelirken, yaptırımların etkisi, düzenlenmiş fiyat yapısı ve pahalı borçlanma koşulları üretim ivmesini sürdürmeyi zorlaştırıyor.
2023-2024 Hızlıydı, 2025’te Tempo Düştü
Milov, 2023 ve 2024’te silah üretimindeki yükselişin yapısal modernizasyondan çok, olağanüstü savaş bütçesi kaynaklı bir “enjeksiyon” etkisiyle büyüdüğünü savundu. Bütçe artış hızının düşmesi ve finansal kısıtların birikmesiyle 2025’te sektörün temel kırılganlıklarının daha görünür hale geldiğini belirtti.
Rusya’da işgal sonrası dönemde savunma üretimine ilişkin şeffaflığın azaldığı, şirketlerin ayrıntılı raporlama yayımlamayı sınırladığı ifade edilirken; Milov, Rosstat’ın toplulaştırılmış verilerinin savunma üretimine dolaylı izleme imkânı verdiğini kaydetti.
Üç Kritik Gösterge: Metal Ürünler, Ulaşım Ekipmanı, Elektronik
Analizde savunma üretimine işaret eden üç ana endüstriyel kategori öne çıkarıldı:
Silah ve mühimmatla ilişkili metal ürünler
Zırhlı araçlar ve uçakları da kapsayan diğer ulaşım ekipmanları
Askeri elektronik ve hedefleme sistemleriyle bağlantılı elektronik/optik ürünler
Milov’a göre bu kalemlerde 2023-2024’te görülen güçlü artış 2025’te ivme kaybetti. Elektronik ve optik üretimde büyümenin yıl sonuna doğru belirgin biçimde düştüğü, bazı dönemlerde silah üretiminin kısa süreli olarak negatif seyrettiği ileri sürüldü.
Başbakan Birinci Yardımcısı Denis Manturov’a atfedilen açıklamalarda da son üretim rakamlarının “yeni yatırım dalgasından” ziyade savaşın başındaki üretim birikiminin sonucu olabileceğine işaret edildiği aktarıldı.
Yaptırımlar ve Makine Tezgâhı Sorunu: Modernizasyon Darboğazı
Milov, yaptırımların özellikle ileri makine tezgâhları ve yüksek teknoloji bileşenlerine erişimi zorlaştırdığını savundu. Sayısal kontrollü üretim ekipmanlarının yeni üretim hatları kurmak açısından kritik olduğu, yerli alternatiflerin ise sınırlı kaldığı ileri sürüldü.
Alternatif tedarik kanallarıyla boşlukların kapatılmaya çalışıldığı ancak ileri endüstriyel teknolojiye erişim kaybının tam telafi edilemediği değerlendirmesi yapıldı.
“Düzenlenmiş Fiyatlar” Kârlılığı Aşındırıyor
Analizde, Rus devlet savunma sipariş sisteminde fiyatların piyasa koşullarıyla değil kamu otoritelerinin onayladığı düzenlemelerle belirlendiği vurgulandı. İzin verilen kâr marjlarının genellikle %5–%10 bandında olduğu; buna karşın enflasyonun daha yüksek seyretmesinin kârlılığı erittiği öne sürüldü.
Milov’un, ❝Devlet savunma siparişi kapsamında tedarik edilen ürünler için serbest fiyatlandırma söz konusu değil❞ ifadesini kullandığı aktarıldı.
Rostec yönetimine atfedilen değerlendirmelerde de birçok işletmenin sıfıra yakın ya da negatif kârlılıkla çalıştığı, holding genelinde ortalama kârlılığın %2–%3 bandında seyrettiği iddia edildi.
Kredi Faizleri ve Avans Yapısı: Nakit Akışı Baskısı
Milov’a göre savunma sözleşmelerinde avans ödemelerinin sınırlı kalması, nihai ödemelerin kabul ve bütçe süreçleri sonrasında yapılması tedarik zincirinde nakit akışını zorluyor. Bu durumun şirketleri üretimi sürdürmek için ticari kredilere yönelttiği, yüksek borçlanma maliyetlerinin geri ödeme riskini artırdığı ileri sürüldü.
Savunma sektörüne krediyle bağlı olduğu belirtilen devlet destekli PSB bankasının 2025’in ilk yarısında zarar yazdığı, zarar kaleminin önemli bölümünün geri dönmeyen krediler için ayrılan rezervlerden kaynaklandığı iddia edildi. Bankaya yıl içinde iki kez sermaye enjeksiyonu yapıldığı da aktarıldı.
Taşeron Ağlarına Yayılan Risk: Ödeme Gecikmeleri ve Davalar
Uçak ve motor üretimi ile füze geliştirme gibi alanlarda şirket açıklamaları ve hukuki anlaşmazlıkların, tedarikçilerin ödenmeyen faturalar nedeniyle dava açtığına işaret ettiği belirtildi. Milov, ödeme gecikmelerinin ana yüklenicilerden taşeron ağlarına yayıldığını ve bunun üretim sürdürülebilirliği açısından risk oluşturduğunu savundu.
Ücret Artışları Yavaşladı, Yatırımın İvmesi Azaldı
Değerlendirmeye göre savunma bağlantılı sektörlerde ücret artışları savaş dönemindeki yükseliş sonrası yavaşladı ve enflasyonun gerisinde kaldı. Elektronik ve optik üretimde daha önce artan yatırımların ise 2025’in bazı dönemlerinde negatif seyrettiği iddia edildi.
Rostec’in sivil üretimi artırma hedeflerine karşın gelir çeşitliliğinin sınırlı kaldığı, sivil üretim payının hedeflenen seviyeye ulaşmadığı da analizde vurgulanan başlıklar arasında yer aldı.
“Sürdürülebilir Üretim” Tartışması: Sadece Çıktı Değil Finansman da Belirleyici
Milov’un analizinde, Rusya’nın savaş zamanı sanayi genişlemesinin kalıcı ekonomik mekanizmalardan çok olağanüstü kamu harcamalarına dayandığı savunuldu. Bütçe artış hızının yavaşlaması, artan borç yükü ve modernizasyon kısıtlarının, üretim kapasitesinin sürdürülebilirliğini zorlayabileceği ifade edildi.
Analize göre; yaptırımlar, düzenlenmiş fiyatlar, pahalı kredi ve gecikmiş ödemelerin birleşimi, zaman içinde sanayi dayanıklılığını zayıflatabilecek bir döngü oluşturuyor.
Sıkça Sorulan Sorular (SEO Snippet)
S: Rus savunma sanayiinde üretim neden yavaşlıyor?
C: Analize göre bütçe artış hızının düşmesi, yaptırımlar nedeniyle teknoloji erişimi, düşük kâr marjları ve pahalı finansman üretim ivmesini sınırlıyor.
S: Düzenlenmiş fiyatlandırma ne anlama geliyor?
C: Savunma siparişlerinde fiyatların piyasa koşullarıyla değil devlet onayıyla belirlenmesi ve kâr marjlarının sınırlı kalması anlamına geliyor.
S: Ödeme gecikmeleri neden kritik?
C: Savunma üretimi tedarik zincirine dayanır. Ödeme gecikmeleri taşeronları zorlayabilir, üretim sürekliliğini riske sokabilir.
Kaynak: Defence Blog
