RENK Deniz Dişli Kutusu Nedir? F125 ve F126 Fırkateyn Sistemleri

RENK’in deniz dişli kutuları, geminin motorunun hızlı ama kısa dönen şaftını, pervanenin ihtiyaç duyduğu yavaş ve güçlü dönüşe çeviren parçalar. Almanya’nın F125 sınıfı fırkateynlerinde her gemide üç RENK dişli kutusu çalışıyor. İptal edilen F126 programı için de Damen Naval, RENK ile dişli kutusu ve elektrikli tahrik sözleşmesi imzalamıştı.
Bir savaş gemisinde en çok konuşulan şeyler füzeler, radarlar ve toplardır. Gemiyi hareket ettiren dişli kutusu pek fotoğraflanmaz. Oysa fırkateynin hızı, ses izi ve ekonomik menzili büyük ölçüde bu kutularla belirleniyor. Aşağıda RENK’in deniz tarafını F125 ve F126 üzerinden, iptal edilen program dahil, olduğu gibi anlatıyoruz.
Gemi Dişli Kutusu Ne İşe Yarar?
Gemi motorları genellikle dakikada yüzlerce ile binlerce devir arasında döner; pervane ise çok daha düşük devirde verimli çalışır. Aradaki farkı kapatan parça redüksiyon dişli kutusu. Kutu devri düşürür, torku artırır ve motordan pervane şaftına giden gücü taşır. Karma tahrik sistemli gemilerde işlevi daha da genişler: dizel motorlar, gaz türbini ve elektrik motorları aynı şafta farklı kombinasyonlarda bağlanabilir. RENK’in Augsburg ve Rheine tesislerinde üretilen deniz dişli kutuları tam bu işi yapıyor.
RENK’in gemi sektöründeki geçmişi uzun. Şirket Tacke’yi 1986’da satın alarak deniz ve endüstriyel dişli kutularına yöneldi, 2017’de Damen Schelde Gears’ı bünyesine kattı; bu birim bugün RENK Benelux adıyla Vlissingen’de çalışıyor. Gelirinin yaklaşık yüzde 70’i tank ve gemi dişli kutularından geliyor.
F125: Üç Dişli Kutulu Dev Fırkateyn
Baden-Württemberg sınıfı, yani F125, dört gemiden oluşuyor. Gemiler 149,5 metre uzunluğunda ve yaklaşık 7.200 ton deplasmana sahip; bu, dünyadaki fırkateynler arasında en yüksek deplasmanlı sınıflardan biri. Uzun süreli görev için tasarlandı: mürettebat yaklaşık 110 kişi, menzil 8.000 deniz mili.
Tahrik sistemi CODLAG olarak adlandırılıyor: yani dizel-elektrik ve gaz türbini birleşimi. Düzen şöyle: bir General Electric LM2500 gaz türbini (20 MW), her biri yaklaşık 3 MW üreten dört MTU 20V 4000 dizel jeneratör, iki Siemens elektrik motoru (4,5’er MW) ve iki Schottel şaftı. İşte burada RENK devreye giriyor: üç RENK dişli kutusu var. İkisi şaftların her biri için, üçüncüsü ise gaz türbinini iki şafta birden bağlayan çapraz bağlantı için.
| Bileşen | Bilgi |
|---|---|
| Sınıf | F125 Baden-Württemberg, 4 gemi, 149,5 m, yaklaşık 7.200 ton |
| Gaz türbini | 1 x GE LM2500, 20 MW |
| Dizel jeneratör | 4 x MTU 20V 4000 M53B, yaklaşık 3,0 MW |
| Elektrik motoru | 2 x Siemens, 4,5 MW |
| RENK dişli kutusu | 3 adet: her şaft için biri, gaz türbini için bir çapraz bağlantı |
| Hız | Yalnız dizelle 20 knot (yaklaşık 37 km/sa), azami 28 knot |
Bu düzenin mantığı yakıt ve gürültü yönetimi. Düşük hızlarda gemi yalnızca elektrik motorlarıyla, dizel jeneratörlerin gücüyle ilerliyor; yüksek hızda gaz türbini de devreye girip toplam gücü yaklaşık 43.000 beygire çıkarıyor. Dişli kutuları bu geçişleri aynı şaftta mümkün kılıyor.
F125’in başlangıcı sorunsuz olmadı. Baden-Württemberg gemisi tesliminde başlangıçta fazla ağırdı, 1,3 derece sancağa yatıktı ve harekât odasında sorunlar vardı. Alman tedarik kurumu BAAINBw gemiyi kabul etmeyip yapımcıya geri verdi; bu, Alman deniz tarihinde ilk oldu. Gemi 30 Nisan 2019’da kabul edildi, Haziran 2019’da hizmete girdi; planlanandan iki yıldan fazla gecikmişti. Sınıfın tüm gemileri Ocak 2022’ye kadar teslim edildi. Bu sorunlar dişli kutularıyla değil, geminin genel ağırlığıyla ve entegrasyonuyla ilgiliydi. Sınıfın hava savunma yükseltmesini IRIS-T SLM entegrasyonu haberimizde anlattık.
F126: Dişli Kutusu ve Elektrikli Tahrik
F126, daha çok denizaltı avı ve çok görevli harekât için tasarlanan, yaklaşık 166 metre boyunda bir fırkateyn programıydı. Haziran 2022’de Damen Naval, dört gemi için RENK ile dişli kutusu ve elektrikli tahrik sözleşmesi imzaladı; iki gemilik bir opsiyon da vardı. RENK, daha MKS 180 adı verilen ilk çalışma aşamasından beri programda yer alıyordu.
Tahrik düzeni CODLAD olarak anılıyordu: dizel ve dizel-elektrik birleşimi. RENK dişli kutuları her dizel motoru kendi şaftına bağlıyor, ikinci nesil Advanced Electric Drive (AED) elektrik motorları ise pervaneleri tek başına ya da dizelle birlikte döndürüyordu. Bu sistem, Alman Donanması’nda ilk kez kullanılacaktı. Gemi yumuşak elastik yataklar ve esnek kaplinlerle gürültüyü düşürmek üzere tasarlanmıştı; hedef, düşük hızda tespit edilmesi zor bir gemi elde etmekti. Azami hızın 26 knotun (yaklaşık 48 km/sa) üstünde olması bekleniyordu. İnşaat Wolgast, Kiel ve Hamburg’da yürüyecek, ilk gemi 2028’de Hamburg’da teslim edilecekti.
F126 İptal Edildi: RENK İçin Ne Anlama Geliyor?
Alman Savunma Bakanlığı 24 Haziran 2026’da altı gemilik F126 programını gecikmeler ve maliyet aşımı gerekçesiyle iptal etti. Programın toplam maliyetinin 18 milyar euroya yaklaştığı aktarıldı. Bakanlık, programı NVL’ye devretmeyi de inceledi; ancak bu seçeneğin maliyeti daha da artıracağı görüldü. Yerine TKMS’nin MEKO A-200 fırkateynleri alınıyor: dört gemi için bütçe komisyonu onayı Temmuz 2026’da bildirildi, toplam sayının sekize çıkması bekleniyor; kaynaklar bu ayrıntıda farklı rakamlar veriyor. Güncel sipariş ayrıntıları için TKMS’ye verilen MEKO A-200 siparişi haberimize bakabilirsiniz.
RENK’in F126 sözleşmesinin akıbeti ve MEKO A-200’ün dişli kutusu tedarikçisi hakkında kamuya açık, doğrulanmış bir bilgi bulamadık. Bu yüzden F126 için sipariş edilmiş RENK ünitelerinin akıbetiyle ilgili tahminde bulunmuyoruz. Bilinen şey, RENK’in F124 ve F125 sınıflarında dişli kutusu tedarik ettiği ve Damen Naval ile Hollanda, Meksika, Fas ve Endonezya gemilerinde de çalıştığı.
Sıkça Sorulan Sorular
S: F125’te kaç RENK dişli kutusu var?
C: Üç. İkisi şaftlar için, üçüncüsü gaz türbinini iki şafta bağlayan çapraz bağlantı için.
S: CODLAG ne demek?
C: Combined Diesel-Electric And Gas turbine: dizel-elektrik ile gaz türbininin birleşik kullanımı. F125 bu düzeni kullanıyor.
S: F126 neden iptal edildi?
C: Alman Savunma Bakanlığı 24 Haziran 2026’da programı gecikme ve maliyet artışı nedeniyle sonlandırdı; yerine MEKO A-200 alınıyor.
S: F126 gemileri hiç teslim edildi mi?
C: Hayır; kaynaklara göre Damen Schelde’de hiçbir F126 fırkateyninin yapımı tamamlanmadı.
S: F125 kaç kişiyle çalışıyor?
C: Sınıfın mürettebatı 110 kişi civarında.
Kaynaklar: RENK Group ve Damen Naval duyuruları (Haziran 2022), Naval News, SWZ Maritime, Wikipedia (Baden-Württemberg sınıfı, Renk), BMVg açıklamaları, gCaptain ve Naval Technology (F126 iptali).

