Ortadoğu’da Füze ve Drone Savaşları: Türkiye’nin Hava ve Füze Savunma Açmazı
Ortadoğu’da son dönemde tırmanan askeri gerilim, klasik hava tehditlerinin ötesine geçerek savunma-sozluk/balistik-nedir/” title=”Balistik Nedir?”>balistik füze ve kamikaze insansız hava araçlarının (İHA) yoğun biçimde kullanıldığı yeni bir savaş formunu ortaya çıkarmaktadır. İsrail-İran ekseninde yaşanan karşılıklı saldırılar, sadece bölgesel güç dengelerini değil, aynı zamanda modern hava savunma doktrinlerini de yeniden şekillendirmektedir. Bu süreçte dikkat çeken temel unsur, saldırı araçlarının çeşitlenmesine karşın savunma sistemlerinin hâlen yüksek maliyetli ve çok katmanlı bir mimariye bağımlı olmasıdır .
Balistik füzelere karşı savunma, teknik olarak hava savunmadan farklı ve çok daha karmaşık bir alanı ifade etmektedir. Hava savunma sistemleri uçak, seyir füzesi veya İHA gibi “hava soluyan” hedeflere karşı etkiliyken; balistik füzelerin önlenmesi için erken uyarı radarları, uydu sistemleri ve yüksek irtifa önleyici füzelerden oluşan entegre bir mimari gerekmektedir. Bu kapsamda ABD’nin Aegis sistemi ve SM-3 önleyici füzeleri, deniz konuşlu unsurlar üzerinden balistik tehditleri atmosfer dışı safhada imha edebilmektedir. Nitekim Doğu Akdeniz’de konuşlu ABD muhripleri ve Kürecik Radar Üssü gibi unsurlar, Türkiye’nin de dahil olduğu NATO füze savunma şemsiyesinin omurgasını oluşturmaktadır .
Türkiye açısından bakıldığında ise mevcut tablo, önemli bir kapasite boşluğuna işaret etmektedir. Türkiye; KORKUT, HİSAR-A/O ve SİPER gibi sistemlerle katmanlı hava savunma alanında önemli ilerleme kaydetmiş olsa da, balistik füze önleme kabiliyeti henüz millî imkânlarla tesis edilmiş değildir. Bu nedenle Türkiye, balistik füze tehdidi durumunda 1991 Körfez Savaşı’ndan bu yana NATO müttefiklerinin Patriot ve benzeri sistemlerine bağımlı kalmaktadır . Bu durum, savunma sanayiindeki yerlileşme oranı artmasına rağmen kritik bir stratejik boşluğun sürdüğünü göstermektedir.
Diğer yandan S-400 hava savunma sistemi tartışmaları da bu bağlamda yeniden anlam kazanmaktadır. Teorik olarak balistik füzelere karşı belirli kabiliyetler sunabilen S-400’lerin, ağ merkezli bir mimari içinde kullanılmadığı ve bağımsız (stand-alone) şekilde işletildiği koşullarda etkin bir balistik füze savunması sağlamasının oldukça sınırlı olduğu değerlendirilmektedir. Modern füze savunmasının temelinde, farklı sensör ve silah sistemlerinin entegre çalıştığı “ağ merkezli harp” yaklaşımı yer almakta; bu entegrasyon olmadan tekil sistemlerin etkinliği ciddi ölçüde azalmaktadır .
Türkiye’nin bu alandaki açığını kapatma yönünde en somut adım ise SİPER projesi kapsamında geliştirilen yeni nesil sistemlerdir. Halihazırda envantere giren SİPER Blok-1 ve test aşamasındaki Blok-2 sistemleri hava soluyan hedeflere odaklanırken, 2028-2030 bandında devreye girmesi planlanan Blok-3’ün sınırlı da olsa balistik füze önleme kabiliyeti kazandırması hedeflenmektedir. Ancak bu kabiliyetin başlangıç seviyesinde ve atmosfer içi (terminal safha) önleme ile sınırlı olacağı öngörülmektedir. Bu da Türkiye’nin uzun vadede atmosfer dışı (exo-atmospheric) önleme kapasitesine ulaşmasının daha ileri teknoloji ve zaman gerektireceğini göstermektedir.
Öte yandan savaşın doğası yalnızca yüksek teknoloji füze sistemleriyle sınırlı kalmamaktadır. İran’ın yaygın şekilde kullandığı kamikaze dronelar, düşük maliyetli ancak yüksek sayıda üretilebilen sistemler olarak savunma tarafında “maliyet asimetrisi” sorununu gündeme getirmektedir. Örneğin milyonlarca dolarlık önleyici füzelerle birkaç bin dolarlık droneları imha etmeye çalışmak, uzun vadede sürdürülebilir bir savunma modeli sunmamaktadır. Bu nedenle elektronik harp, lazer silahları ve özellikle uçaksavar topçusu gibi daha düşük maliyetli çözümler yeniden önem kazanmaktadır .
Nitekim Ukrayna savaşıyla birlikte yeniden öne çıkan orta kalibre hava savunma topları, yoğun drone saldırılarına karşı “son katman savunması” olarak etkin bir rol üstlenmektedir. Katmanlı savunma konsepti çerçevesinde; uzun menzilli füze sistemleri, orta menzilli çözümler ve yakın savunma unsurlarının birlikte kullanılması, modern savaş alanında hayati bir gereklilik haline gelmiştir. Ayrıca merkezi komuta kontrol yapılarının kırılganlığı, son dönemde daha esnek ve dağıtık (decentralized) savunma mimarilerine olan ihtiyacı artırmaktadır.
Sonuç olarak Ortadoğu’daki güncel çatışmalar, savunma sanayiinde üç temel gerçeği yeniden ortaya koymaktadır. Birincisi, balistik füze savunmasının yüksek teknoloji, entegrasyon ve uzun vadeli yatırım gerektiren stratejik bir alan olduğudur. İkincisi, drone tehditlerinin maliyet-etkin çözümler geliştirilmesini zorunlu kıldığıdır. Üçüncüsü ise, Türkiye’nin hava savunmada önemli mesafe kat etmesine rağmen füze savunmasında hâlen kritik bir kapasite boşluğu bulunduğudur. Bu bağlamda Türkiye’nin önümüzdeki dönemde hem SİPER gibi projeleri hızlandırması hem de sensör, komuta-kontrol ve erken uyarı altyapısını güçlendirerek tam entegre bir füze savunma mimarisi kurması, stratejik bir zorunluluk olarak öne çıkmaktadır.
