GÖKBEY Nedir? Türkiye’nin Çok Amaçlı Milli Helikopteri

GÖKBEY, TUSAŞ (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.) tarafından tamamen yerli olarak tasarlanan ve geliştirilen çok amaçlı bir helikopterdir. Resmi adıyla T625 olan GÖKBEY, Türkiye’nin kamu hizmetlerinden askeri operasyonlara kadar geniş bir yelpazede kullanabileceği, milli teknoloji birikiminin sembolü haline gelmiş bir rotorlu hava aracıdır.

GÖKBEY Nedir?

GÖKBEY (T625), TUSAŞ tarafından sıfırdan tasarlanıp geliştirilen orta sınıf çok amaçlı bir helikopterdir. Yaklaşık 6,5 tonluk maksimum kalkış ağırlığıyla orta sınıf helikopter kategorisine giren platform; askerî nakliye, arama-kurtarma, sağlık tahliyesi, VIP taşımacılık, deniz harekâtı ve eğitim gibi çok sayıda farklı görev için tasarlanmıştır.

GÖKBEY adı, Türkçe’de “gökyüzü” anlamına gelen “gök” ile “bey” sözcüklerinin birleşiminden oluşmaktadır; adeta “göğün beyi” imgesiyle özdeşleşmektedir. Projenin kökeni 2013-2014 yıllarına dayansa da yoğun geliştirme çalışmaları 2016 sonrasında hız kazanmıştır. İlk uçuş 2018 yılının Eylül ayında gerçekleştirilmiş; bu tarih, Türkiye’nin tamamen yerli tasarım helikopter geliştirme tarihinde önemli bir kilometre taşı olmuştur.

GÖKBEY’i diğer Türk helikopter programlarından ayıran temel özellik, dışarıdan bir platform lisansına dayanmamasıdır. T-129 ATAK’ın İtalyan A129 Mangusta’dan türetilmesinin aksine, GÖKBEY tamamen Türk mühendislerinin ürünüdür. Bu durum, tasarım kontrolü ve gelecekteki modernizasyonlar açısından Türkiye’ye tam bağımsızlık sağlamaktadır.

Nasıl Çalışır?

GÖKBEY, yerli TEI-TS1400 turboshaft motoru ile çalışacak şekilde tasarlanmıştır. TEI-TS1400, Türkiye’nin kendi geliştirdiği ilk turboshaft motor olma özelliğiyle büyük önem taşımaktadır. Başlangıçta geliştirme sürecinde yabancı kaynaklı geçici motorlar kullanılmış; ancak nihai hedefe yerli motorlu konfigürasyona geçilmesi belirlenmiştir.

Yapısal Tasarım: GÖKBEY, kompozit malzemelerin yoğun biçimde kullanıldığı hafif bir gövdeye sahiptir. Tek ana rotor ve kuyruk rotoru düzenindeki klasik helikopter yapısını benimseyen platform, dört bıçaklı ana rotor sistemiyle donatılmıştır. Geniş kabin hacmi; hasta yatak sistemleri, arama-kurtarma donanımı veya asker/malzeme yükleme için hızla yeniden yapılandırılabilmektedir.

Aviyonik Sistemi: ASELSAN’ın geliştirdiği aviyonik paket; çok fonksiyonlu ekranlar, dijital uçuş yönetim sistemi, GPS/INS navigasyon sistemi, hava veri bilgisayarı ve iletişim sistemlerini kapsamaktadır. Kokpit, modern “glass cockpit” anlayışıyla tasarlanmış olup pilot iş yükünü azaltacak otomasyon özellikleri sunmaktadır.

Görev Sistemleri Esnekliği: GÖKBEY’in en önemli özelliklerinden biri modüler görev sistemleri yapısıdır. Arama-kurtarma konfigürasyonunda vinç, FLIR kamera ve arama projektörü eklenirken, sağlık tahliyesi versiyonunda tıbbi ekipman yerleşimi sağlanmaktadır. Deniz versiyonunda ise sonar, taktik veri bağı ve torpido sistemi entegrasyonu planlanmaktadır.

Kabin Kapasitesi: GÖKBEY, maksimum 12 silahlı piyadeyi taşıyabilmektedir. Alternatif olarak iki sedye hasta artı yardımcı tıbbi personel taşınabilmektedir. Dış yük kapasitesi ise 1.500 kg’a kadar çıkabilmektedir.

Ne İşe Yarar?

GÖKBEY, tek bir görev tanımına sıkıştırılmamış, çok rol anlayışıyla tasarlanmış bir platformdur. Bu çok yönlülük, işletme ekonomisi açısından önemli avantajlar sunmaktadır; tek bir temel platform çeşitli görevler için kullanılabilmektedir.

Askerî Nakliye: TSK ve Jandarma bünyesinde personel ve kritik malzeme taşınması amacıyla kullanılması planlanmaktadır. Özellikle dağlık ve zorlu arazi koşullarında piyade birliklerinin ileri mevzilere taşınması kritik öneme sahiptir.

Arama-Kurtarma (SAR): Denizde ve karada arama-kurtarma operasyonları için gerekli donanımla yapılandırılabilen GÖKBEY, hem Sahil Güvenlik hem de Jandarma SAR birlikleri için uygun bir platform sunmaktadır.

Sağlık Tahliyesi (MEDEVAC): Yaralı askerlerin veya sivil hastaların ileri mevzilerden sağlık tesislerine acil nakli için tıbbi donanımlı versiyon, özellikle uzak ve dağlık bölgelerde yaşam kurtarıcı bir rol üstlenmektedir.

Deniz Operasyonları: Deniz versiyonu (Naval variant), fırkateyn ve filo tankeri güvertelerine iniş yeteneğiyle tasarlanmakta olup alt yüzey savaşı (ASW) görevlerinde torpido taşıma kapasitesi de hedeflenmektedir.

Eğitim: GÖKBEY’in eğitim versiyonu, Türk pilot yetiştirme programlarında yerli kaynaklı eğitim imkânı sunacaktır. Bu, dışarıdan eğitim altyapısı kiralama ihtiyacını ortadan kaldırmaktadır.

VIP ve Cumhurbaşkanlığı Taşımacılığı: Özel konfigürasyonlarla üst düzey yönetici ve devlet başkanı taşımacılığında da kullanılabilen GÖKBEY; ses yalıtımı, lüks iç döşeme ve güvenlik sistemleri eklenerek bu role uygun hale getirilebilmektedir.

Türkiye’deki Örnekler

GÖKBEY programı, 2026 itibarıyla sertifikasyon ve seri üretim hazırlık sürecini yürütmektedir. İlk teslimatlara yaklaşılan bu aşamada platformun Türk devlet kurumlarındaki kullanımına dair önemli adımlar atılmıştır.

Türk Silahlı Kuvvetleri Siparişi: TSK, ilk kullanıcı olarak GÖKBEY alımını planlamaktadır. Kara Kuvvetleri bünyesinde nakliye ve tahliye görevleri için planlamaların yapıldığı bilinmektedir.

Sağlık Bakanlığı ve Acil Servis: Türkiye’nin hava ambulans filosunun güçlendirilmesi amacıyla GÖKBEY’in sağlık tahliyesi versiyonunun devreye girmesi planlanmaktadır. Uzak bölgelerdeki acil müdahale kapasitesini artıracak bu gelişme, özellikle Doğu Anadolu’daki hizmet erişimini iyileştirecektir.

Sahil Güvenlik Komutanlığı: Deniz versiyonunun Sahil Güvenlik bünyesinde arama-kurtarma ve devriye görevleri için değerlendirilmesi söz konusudur. Türkiye’nin uzun kıyı şeridi, bu platformun deniz versiyonuna yönelik önemli bir iç pazar oluşturmaktadır.

İhracat Hedefleri: TUSAŞ, GÖKBEY’i uluslararası pazara sunmak için çeşitli ülkelerle temaslar sürdürmektedir. Orta Doğu, Afrika ve Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ülkeler başlıca hedef pazarlar arasında görülmektedir. GÖKBEY’in tamamen yerli tasarım olması, ihracat lisanslama süreçlerinde üçüncü ülke onayı gerektirmemesi açısından büyük avantaj sağlamaktadır.

TEI-TS1400 Motor Entegrasyonu: TEI tarafından geliştirilen TS1400 motorunun GÖKBEY’e entegrasyonu, Türkiye’nin savunma sanayii için kritik bir kilometre taşı niteliğindedir. Başarılı motor entegrasyonu, gelecekte T-929 ATAK-2 ve diğer platformlar için de yol açacaktır.

Dünyadaki Örnekler

GÖKBEY’in rekabet ettiği uluslararası platform sınıfında pek çok köklü model yer almaktadır. Aşağıdaki tablo, dünya genelindeki orta sınıf çok amaçlı helikopterleri karşılaştırmalı olarak sunmaktadır:

GÖKBEY, kapasite açısından AW139 ve UH-60’la benzer bir sınıfta yer almaktadır. Platformun en önemli rekabet avantajı, dışarıdan lisans gerektirmemesi ve uzun vadede yerli bakım-onarım ekosistemine tam entegre olabilmesidir. Bu özellik, fiyatlandırmada ve toplam yaşam döngüsü maliyetinde önemli tasarruf sağlayacaktır.

Avantajları

• Tamamen yerli tasarım: Dışarıdan lisans gerektirmediğinden ihracat kısıtlamalarına maruz kalmaz; bu durum hem ihracat esnekliği hem de teknoloji bağımsızlığı açısından kritiktir.
• Yerli motor entegrasyonu: TEI-TS1400 motoruyla tam bir milli savunma sanayii döngüsü oluşturulmaktadır.
• Çok görev esnekliği: Modüler yapısı sayesinde nakliye, SAR, MEDEVAC, deniz ve VIP gibi farklı görevlere kısa sürede adapte olabilir.
• Rekabetçi fiyatlama potansiyeli: Yerli üretim ve milli tedarik zinciriyle uzun vadede işletme maliyeti avantajı sunabilir.
• Milli teknoloji birikimi: Tasarım ve mühendislik yetkinliği Türkiye’de kalmaktadır; bu durum geleceğe yönelik geliştirme kapılarını açık tutar.
• Sivil ve askeri çift kullanım: Hem silahlı kuvvetler hem de sivil arama-kurtarma ve sağlık operasyonları için kullanılabilmesi, toplam alım sayısını artırarak birim maliyeti düşürür.

Dezavantajları

• Sertifikasyon gecikmesi riski: Tamamen yeni bir tasarım olarak sertifikasyon sürecinin UH-60 gibi köklü platformlara kıyasla daha uzun sürebilmesi operasyonel takvimi etkileyebilir.
• Yerli motor olgunlaşma süreci: TEI-TS1400’ün sertifikasyonu ve operasyonel olgunluğa erişmesi zaman almaktadır; bu süreçte geçici dış kaynaklı motor kullanımı kaçınılmaz olmuştur.
• Sınırlı operasyonel veri tabanı: UH-60 veya NH90 gibi platformların onlarca yıllık operasyonel verisi ve kanıtlanmış güvenilirliğiyle karşılaştırılamaz; GÖKBEY henüz bu birikimi oluşturma sürecindedir.
• Tedarik zinciri olgunlaşması: Yerli yedek parça ve bakım-onarım ağının tam olarak kurulması için zamana ihtiyaç vardır.
• İhracat pazarında marka bilinirliği: Türkiye dışındaki pazarlarda platform bilinirliğinin sıfırdan oluşturulması pazarlama ve satış süreçlerini zorlaştırmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

GÖKBEY ne zaman hizmete girecek?

GÖKBEY, 2018 yılında ilk uçuşunu gerçekleştirmiş olup 2026 itibarıyla sertifikasyon ve seri üretim hazırlık sürecindedir. İlk teslimatların yakın vadede tamamlanması beklenmektedir. Tam operasyonel kapasite (FOC) ise milli motorlu (TEI-TS1400) versiyonun sertifikalanmasıyla birlikte daha ileri bir tarihte sağlanacaktır.

GÖKBEY silahlı sürümü var mı?

GÖKBEY, birincil olarak nakliye ve çok amaçlı görevler için tasarlanmış olup, muharip helikopter görevleri öncelikli olarak T-129 ATAK’a verilmektedir. Bununla birlikte, GÖKBEY’in hafif silah paketi (makineli tüfek, roket rampası) eklenmiş silahlı versiyon konfigürasyonu da gündeme gelmiştir. Bu gelişme özellikle ihracat pazarını genişletme açısından değerlendirilmektedir.

GÖKBEY kaç ülkeye ihraç edilmesi planlanıyor?

TUSAŞ, platformun tamamen yerli tasarım olmasının sağladığı ihracat serbestisiyle birlikte Orta Doğu, Afrika ve Orta Asya ülkeleriyle görüşmeler yürütmektedir. Azerbaycan, Pakistan ve çeşitli Afrika ülkeleri potansiyel hedef pazarlar arasında anılmaktadır. Kesin sipariş rakamları 2026 itibarıyla henüz kamuoyuyla paylaşılmamıştır.

GÖKBEY ile S-70 Black Hawk arasındaki temel fark nedir?

UH-60 Black Hawk, GÖKBEY’e kıyasla yaklaşık yüzde elli daha yüksek maksimum kalkış ağırlığıyla daha büyük ve daha yüklü bir platformdur. Black Hawk’ın onlarca yıllık operasyonel kanıtı ve geniş bakım ekosistemi güçlü avantajlardır. GÖKBEY ise tam milli tasarım olması, ihracat esnekliği ve uzun vadeli yerli yaşam döngüsü desteği açısından öne çıkmaktadır.

Kaynaklar

• TUSAŞ Resmi Web Sitesi – GÖKBEY Program Sayfası (www.tusas.com)
• TEI (Tusaş Engine Industries) – TS1400 Turboshaft Motor Teknik Bilgileri
• Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) – T625 GÖKBEY Proje Sayfası
• Jane’s Defence Weekly – “Turkey’s T625 GÖKBEY Programme Update”, 2024
• Defense News – “TUSAŞ Indigenous Helicopter Takes Flight”, 2018
• IISS Military Balance 2024 – Türkiye Savunma Harcamaları ve Projeler

▶ Bu iki platformu karşılaştırın →