F-35 Ortakları Mercury Systems’e Ne Kadar Bağımlı?

F-35 Ortakları Mercury Systems’e Ne Kadar Bağımlı?
Yazı Özetini Göster

F-35 ortaklarının Mercury Systems’e bağımlılığı doğrudan değil, dolaylı. Mercury, ürünlerini uçak üreticisi Lockheed Martin ve diğer büyük firmalara satıyor; ortak ülkeler ise uçağı ABD üzerinden alıyor. Şirketin raporu F-35’i büyük gelir getirebilecek programlar arasında sayıyor, ancak F-35’e özel bir gelir rakamı vermiyor. Bu yüzden bağımlılığı yüzde olarak ölçmek mümkün değil.

F-35, dünyanın birçok ülkesinin hava gücünün geleceği olarak görülüyor. Uçağın içindeki işlemci kartları, radar sinyal işleme birimleri ve güvenli veri sistemleri ise çoğu zaman adı pek duyulmayan tedarikçilerden geliyor. Mercury Systems bunlardan biri. Bu yazıda, F-35 kullanan ya da programa ortak olan ülkelerin bu tedarikçiye ne kadar bağlı olduğunu elimizdeki kamuya açık bilgilerle değerlendiriyoruz.

Mercury’nin F-35 İlişkisi Ne Kadar Açık?

Mercury’nin 27 Haziran 2025’te biten mali yıla ait Form 10-K raporu, F-35, F/A-18, KC-46, LTAMDS, SCAR ve THAAD programlarının şirketin gelecekteki gelirinin büyük bölümünü oluşturabileceğini yazıyor. Rapor bu programlar için ayrı ayrı gelir rakamı vermiyor. Şirketin 2025 mali yılı üçüncü çeyrek görüşmesinde ise F-35 programıyla bağlantılı 20 milyon dolarlık bir devam üretim siparişinden söz edildiği bildirildi; bu tutar, 912 milyon dolarlık yıllık gelirin küçük bir bölümü. Hangi parçayı hangi F-35 alt sistemine verdiğine dair ayrıntılı bir liste ise kamuya açık değil. Bu nedenle “Mercury şu kutuyu yapıyor” gibi kesin iddialar için güvenilir bir kaynak yok.

BilgiDurumKaynak
F-35 programda yer alıyor mu?Evet, gelecek gelirde büyük pay getirebilecek programlar arasında sayılıyorMercury 10-K
F-35’ten gelir tutarıAçıklanmıyorMercury 10-K
Tek bir program gelirin yüzde 10’unu aştı mı?Hayır (2023-2025)Mercury 10-K
Hangi parça hangi alt sistemde?Kamuya açık değilYok

Zincir Nasıl İşliyor?

Mercury’nin müşterisi uçağı üreten Lockheed Martin ya da sensör ve elektronik sistemlerini üreten başka büyük firmalar. Şirketin 2025 mali yılında gelirinin yüzde 13’ü RTX’ten, yüzde 10’u Lockheed Martin’den, yüzde 10’u ABD Donanması’ndan geldi. Yani parçalar bir ortak ülkenin hava kuvvetlerine değil, önce bir ABD’li ana yükleniciye gidiyor. Ortak ülke ise uçağı Lockheed Martin’den, ABD hükümetinin yürüttüğü F-35 ortak program ofisi üzerinden alıyor. Bu yüzden Mercury ile ortak ülkeler arasında doğrudan sözleşme ilişkisi yok.

Bu yapının iki sonucu var. Birincisi, Mercury’nin bir sorun yaşaması (üretim gecikmesi, mali sıkıntı) F-35 teslimatlarını ancak ana yüklenici üzerinden etkiler. İkincisi, ortak ülkelerin parçaya erişimi ABD’nin ihracat ve program kurallarına bağlıdır.

F-35 Ortakları Kim?

Programın ortaklarından biri olan Türkiye, S-400 alımı nedeniyle Temmuz 2019’da programdan çıkarıldı. Ortak ülkeler üç kademede toplanıyor:

  • Birleşik Krallık: Geliştirmeye en büyük katkıyı yapan ortak.
  • İtalya ve Hollanda: İkinci kademe ortaklar. İtalya’nın Cameri tesisi Avrupa’daki montaj hattı.
  • Avustralya, Kanada, Danimarka ve Norveç: Üçüncü kademe ortaklar.

Bunların yanı sıra Japonya, Güney Kore, Belçika, Polonya, Singapur, Finlandiya, İsviçre, Almanya, Çekya, Yunanistan, Romanya ve İsrail de ABD’nin yabancı askeri satış yoluyla uçağı alan ya da sipariş eden ülkeler arasında. Bu ülkeler programa ortak değil, müşteri.

Bağımlılık Neden Ölçülemiyor?

Üç engel var. Birincisi, Mercury’nin raporu program bazında gelir vermiyor. İkincisi, aynı işlevi sağlayan ikinci bir tedarikçinin olup olmadığı, yani çift kaynak durumu kamuya açık değil. Üçüncüsü, ortak ülkelerin kendi savunma bakanlıkları kullanılan elektronik parçaların tedarikçi listesini yayımlamıyor.

Mercury açısından bakıldığında ise tablo daha net. Şirketin gelirinin yüzde 97’si savunmadan geliyor ama yüzde 5’i yurt dışından. Yani F-35 ortaklarının Mercury’ye bağlılığından çok, Mercury’nin ABD’li büyük müşterilerine bağlılığı belirgin. Bu iki bağın yönü farklı. Şirket hakkında genel bilgi için Mercury Systems radar işleme sistemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Ortak Ülkeler İçin Riskler

  • İhracat lisansı: Mercury, bazı ürünleri ve teknik verileri ihraç etmek için ABD hükümetinin lisansı gerektiğini bildiriyor.
  • Tedarikçi yoğunlaşması: Şirket, bazı kritik bileşenler için sınırlı sayıda tedarikçiye bağlı olduğunu ve sözleşmeli üreticilerden yararlandığını yazıyor.
  • Gümrük vergileri: ABD’nin ithal bileşenlere getirdiği vergiler maliyeti artırabilir.
  • Siyasi risk: Türkiye örneği, programdan çıkarılan bir ortağın tedarik zincirinden de çıkarıldığını gösteriyor.

Bağımlılığı Anlamak İçin Hangi Soruları Sormalı?

Bir ortak ülkenin savunma planlamacısı için asıl soru “Mercury’ye bağımlı mıyız?” değil, “uçağın hangi parçası tek bir tedarikçiye bağlı ve o tedarikçi sorun çıkarırsa ne olur?” sorusu. Bu soru program ofisi düzeyinde yanıtlanıyor ve ayrıntılar gizli. Kamuya açık veriyle yapılabilecek en doğru şey, tedarikçilerin finansal raporlarındaki risk bölümlerini okumak: Mercury’nin raporu sipariş birikiminin yaklaşık 1,4 milyar dolar olduğunu, bunun 807,8 milyon dolarının on iki ay içinde gelire dönüşeceğini söylüyor. Bu, şirketin önümüzdeki dönemde üretim yükünün yüksek olacağını gösteriyor.

Türkiye Bu Tablonun Neresinde?

Türkiye 2019’da programdan çıkarıldığı için bugün F-35 ortağı değil. Türk sanayisinin bazı parça üretimlerinin programdan çıkarıldığı biliniyor; ayrıntıları bu yazının konusu dışında. Türk savunma sanayisinin elektronik tarafında Mercury benzeri ürünler yapan yerli firmalar bulunuyor, bunlar Mercury ve Curtiss-Wright karşılaştırması gibi ürün kategorilerinde izlenebilir. Ancak F-35 elektroniğinde Türk firmalarının Mercury’nin yerini alması söz konusu olmuş değil.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Mercury Systems F-35’in bir parçası mı?
C: Şirket raporunda F-35’i gelecekte büyük gelir getirebilecek programlar arasında sayıyor. Hangi alt sistemi sağladığı kamuya açık değil.

S: F-35 ortakları Mercury ile doğrudan sözleşme yapıyor mu?
C: Kamuya açık bir bilgi böyle bir ilişkiyi göstermiyor. Parçalar ABD’li ana yüklenicilere satılıyor.

S: Mercury’nin F-35 geliri ne kadar?
C: Açıklanmıyor. Tek bir program son üç mali yılda gelirin yüzde 10’unu geçmedi.

S: F-35 programının ortakları hangi ülkeler?
C: Birleşik Krallık, İtalya, Hollanda, Avustralya, Kanada, Danimarka ve Norveç. Türkiye 2019’da çıkarıldı.

S: Mercury’de bir aksama olursa ne olur?
C: Etkisi önce ABD’li ana yükleniciye yansır, ortak ülkelere ancak teslimat takviminde gecikme olursa ulaşır.

S: Mercury’nin en büyük müşterileri kimler?
C: 2025 mali yılında RTX gelirin yüzde 13’ünü, Lockheed Martin ve ABD Donanması ise yüzde 10’unu oluşturdu. Boeing de önemli müşteri olarak anılıyor ama pay verilmiyor.

S: Yeni F-35 alıcıları Mercury açısından risk mi?
C: Yeni alıcılar şirkete doğrudan sipariş getirmez; talep ana yükleniciler üzerinden gelir. Bu nedenle sipariş artışı da Mercury’nin raporlarında ancak dolaylı görünür.

Kaynaklar: Mercury Systems Form 10-K (27 Haziran 2025 mali yılı) ve 2025 mali yılı üçüncü çeyrek görüşmesi; ABD Savunma Bakanlığı ve F-35 Ortak Program Ofisi açıklamaları; Lockheed Martin F-35 program bilgileri.

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar