Barış Kartalı Nedir? Ne İşe Yarar? Türk Hava Kuvvetleri’nin Gökyüzündeki Komuta Merkezi

Görsel: Boevaya mashina / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Gökyüzünde Bir Komuta Merkezi

Bir savaş uçağının pilotu kokpitinden ne kadar uzağı görebilir? Modern bir avcı uçağının radarıyla bile bu menzil yüzlerce kilometreyi geçmez; üstelik dağ, alçak irtifa ve düşman karıştırması bu görüşü daha da kısar. Ama gökyüzünde 10 kilometre yukarıda, sırtında dev bir radar antenli bir uçak uçuyorsa, ufuk çizgisinin çok ötesini görür; aşağıdaki onlarca dost uçağı yönlendirir, düşmanın havalanmasını daha kalkış pistinde fark eder. Türk Hava Kuvvetleri’nin envanterindeki Barış Kartalı, tam olarak bu işi yapıyor.

Resmi adıyla Barış Kartalı Havadan İhbar ve Kontrol (HİK) Sistemi, sadece bir uçak değil; 4 adet AEW&C uçağı + yerdeki kara destek tesisleri‘nden oluşan bütünsel bir sistem. Uçakların platformu Boeing 737-700, üzerine eklenen “kürek” şeklindeki büyük antenli MESA radarı ile Avustralya Wedgetail ailesinin bir parçası. Asıl iş, uçağın içindeki dolaplardadır: hedef takip, müşterek hava resmi, taktik veri bağı, komuta kontrol. Bu yazılım katmanının önemli bir kısmı HAVELSAN tarafından geliştirildi; proje TUSAŞ, ASELSAN ve Boeing iş birliğiyle yürütüldü, uçaklar 2014’ten itibaren Türk Hava Kuvvetleri’ne teslim edildi.

Bir Bakışta

Sırtındaki Kürek Ne İşe Yarıyor?

Barış Kartalı’nın silüetini tanımlayan o büyük dikdörtgen anten, klasik AWACS uçaklarındaki dönen tabağın yerine geçen modern bir MESA radarı. Mekanik olarak dönmüyor; içindeki elektronik dizilim, ışını saniyenin küçük bir kesrinde 360 derece tarayabiliyor. Bu sayede sistem aynı anda hem havadaki uçakları hem deniz yüzeyindeki gemileri takip ediyor; üstelik tarama açısı sabit olduğu için dost ve düşman izleri çok daha kararlı çıkıyor. 200+ deniz mili (~370 km) çapındaki bir alanda her uçan şey, gemi ya da büyük insansız hava aracı bu radarın gözüne giriyor.

Yerdeki Radarlardan Farkı Ne?

Bir yer radarı sabit; yüzü dağa dönükse arkayı görmez. Düşman alçak uçarsa, ufuk çizgisinin gerisinde gözden kaybolur. Barış Kartalı 10 kilometre yukarıdan baktığı için bu ufuk sorunu yok: dağlık arazide bile alçak uçan bir helikopter veya seyir füzesi onun radarına yakalanıyor. İkinci avantaj hareketlilik: kriz nereye çıkarsa, uçak birkaç saat içinde oraya konuşlanabiliyor; sabit radar kuleleri için aynı şey günler-haftalar sürer. Üçüncü ve belki en kritik avantaj: yer kontrol merkezi bir füze saldırısıyla devre dışı kalsa bile, Barış Kartalı havadan komuta etmeye devam ediyor.

Teknik Özellikler

Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?

Barış Kartalı, Türk Hava Kuvvetleri’nin bütün doktrinini değiştirdi. Eskiden bir hava harekâtı sırasında F-16’lar yer kontrolüne bağımlıydı; ufkun ötesini onlar göremezdi, yer radarı onlara söylerdi. Barış Kartalı’yla birlikte 4 uçak rotasyon halinde havada kaldıkça, Türkiye 24 saat boyunca Ege’den Doğu Akdeniz’e, Karadeniz’den Suriye sınırına kadar geniş bir kuşağı gökyüzünden izleyebilir hale geldi. Buna eklenmesi gereken bir başka nokta: bu sistemin yazılımı büyük ölçüde Türk; yani gerektiğinde yetenek ekleme, yeni veri bağı entegre etme ya da düşman radarına karşı taktik değiştirme yetkisi yurt içinde. Bu, HAVELSAN’ın gelecek nesil hava komuta kontrol projeleri ADVENT MARTI ve KARTAL’a giden yolun altyapısını da kurdu.

Özet

Kaynaklar:

• HAVELSAN Barış Kartalı Resmi Sayfası
• Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı