AB, Akdeniz’deki IRINI Operasyonunu 2029’a Uzattı: Rus ‘Gölge Filosu’ İlk Kez Göreve Dahil Edildi

Avrupa Birliği Konseyi, Akdeniz’deki deniz gücü operasyonu EUNAVFOR MED IRINI’nin görev süresini 31 Mart 2029’a kadar uzattı. Karar, 16 Ekim 2026’da EUNAVFOR’un yaptığı duyuruyla kamuoyuna açıklandı ve operasyonun görev tanımına Rusya’ya bağlı “gölge filosu”nu sınırlama ile kritik deniz altyapısının korunmasına katkı gibi iki yeni görev eklendi.

2020 yılında başlatılan IRINI, o tarihten bu yana üç temel amaç etrafında şekilleniyordu: Akdeniz’de AB çıkarlarının güvenilir bir koruma ve caydırıcılıkla gözetilmesi, Libya’da barış ve istikrarı destekleyen BM Güvenlik Konseyi kararlarına destek verilmesi ve kapasite geliştirme, eğitim ile deniz diplomasisi yoluyla Akdeniz ortaklıklarının güçlendirilmesi. Yenilenen yetki belgesi, bu üç amacı aynen koruyor.

Operasyonun en bilinen görevi, Libya’ya yönelik BM silah ambargosunun ihlallerini tespit etmek ve yasa dışı petrol kaçakçılığını önlemek olmaya devam ediyor. Konsey’in kararına göre bu iki görev, yenilenen yetkinin merkezinde yer almayı sürdürüyor; kapasite geliştirme, eğitim ve deniz diplomasisi faaliyetleri de aynı şekilde devam edecek.

Yeni döneme eklenen iki görevden ilki, Rusya’ya bağlı olduğu değerlendirilen ve uluslararası yaptırımları aşmak amacıyla kullanılan tanker filosunu, yani “gölge filo”yu sınırlamaya katkı sağlamak. İkinci yeni görev ise AB ve üye devletlerin deniz alanı farkındalığını güçlendirmek ile kritik deniz altyapısının korunmasını desteklemek olarak tanımlandı; Konsey bu başlığı kısaca “CUI” (critical undersea infrastructure) kısaltmasıyla andı.

AB’nin gerekçelendirmesine göre, gölge filo faaliyetleri deniz güvenliğini, uluslararası tedbirlerin uygulanmasını ve deniz çevresini tehdit ediyor. Deniz alanı farkındalığının güçlendirilmesi ve kritik altyapının korunması da bu çerçevede Avrupa güvenliği, bağlantısallığı ve ekonomik dayanıklılığı için önemli görülüyor.

Konsey’in açıklamasında, operasyonun değişen deniz güvenliği ortamına karşı ölçeğini büyütme ve beklenmedik durumlara yanıt verme esnekliğine sahip olduğu da vurgulandı. Ancak gemi sayısı, personel büyüklüğü, bütçe ya da yeni görevlerin somut uygulama takvimine ilişkin herhangi bir rakam paylaşılmadı.

IRINI’nin kapsamının gölge filo ve denizaltı altyapısı korumasına doğru genişletilmesi, AB’nin Akdeniz’deki deniz gücü varlığını Rusya’nın Ukrayna savaşı sonrası geliştirdiği yaptırım kaçırma ağlarına karşı daha doğrudan bir araç haline getirme çabasını yansıtıyor. Gölge filo, bugüne kadar çoğunlukla Baltık ve Kuzey Denizi’nde tartışılan bir mesele olarak gündeme gelmişti; IRINI’nin yetkisine bu başlığın eklenmesi, sorunun Akdeniz’e de taşındığının AB tarafından resmen kabul edildiği anlamına geliyor.

Mandatonun 2029’a kadar üç yıldan uzun bir süre için uzatılması, AB’nin Libya’daki silah ambargosu denetimini ve Akdeniz’deki deniz diplomasisi çalışmalarını orta vadeli bir taahhüt olarak sürdürme niyetinde olduğunu gösteriyor. Bu durum, Türkiye’nin de aktif biçimde taraf olduğu Libya meselesinde, AB’nin deniz üzerinden izleme kapasitesinin kısa vadede sona ermeyeceği anlamına geliyor.

Operasyonun yeni görevlerinin somut olarak hangi gemi ve kaynaklarla yürütüleceği, AB’nin önümüzdeki aylarda yapacağı planlama çalışmalarıyla netleşecek. Konsey’in kararı şimdilik yalnızca yetki çerçevesini güncelliyor; saha uygulamasına ilişkin ayrıntılar bekleniyor.

IRINI’nin 2020’deki kuruluşundan bu yana operasyona farklı AB üyesi donanmalarından fırkateyn, devriye gemisi ve deniz devriye uçağı katkısı sağlandı; operasyonun ilk unsurları arasında Fransız Jean Bart gemisi ve Lüksemburg’un sağladığı bir deniz devriye uçağı bulunuyordu. Yunanistan’ın MEKO200HN sınıfı fırkateyni Spetsai gibi gemiler de zaman içinde göreve katılan unsurlar arasında yer aldı. Bu çok uluslu katkı modeli, yenilenen yetki döneminde de sürecek.

Gölge filo meselesinin Akdeniz’e taşınması, konunun artık sadece Baltık ve Kuzey Denizi’ndeki kritik altyapı olaylarıyla sınırlı bir tartışma olmadığını gösteriyor. AB, Rusya’nın yaptırımları aşmak için kullandığı eski ve genellikle düşük standartlı tankerlerden oluşan filoyu, hem çevresel risk hem de yaptırım denetimi açısından öncelikli bir güvenlik sorunu olarak tanımlıyor. IRINI’nin bu alanda görevlendirilmesi, operasyonun klasik ambargo denetimi misyonunun ötesine geçerek AB’nin daha geniş “deniz güvenliği” stratejisinin bir parçası haline geldiğini ortaya koyuyor.

Libya özelinde, silah ambargosunun denetlenmesi süreci, ülkedeki rakip güçler arasındaki hassas dengeyi etkileyen bir unsur olmayı sürdürüyor. Mandatonun kesintisiz şekilde 2029’a kadar uzatılması, AB’nin bu denetim mekanizmasını kısa vadeli bir araç olarak değil, Libya’daki siyasi sürecin bir parçası olarak gördüğünü gösteriyor. Türkiye’nin Libya’daki askeri ve diplomatik varlığı dikkate alındığında, IRINI’nin ambargo denetimi faaliyetlerinin bölgedeki aktörler için referans noktası olmaya devam etmesi bekleniyor.

Kaynaklar

• Naval News, “EU Renews Operation IRINI to 2029, Targets Russian Shadow Fleet and CUI Protection”, 16 Ekim 2026 — https://www.navalnews.com/naval-news/2026/10/eu-renews-operation-irini-to-2029-targets-russian-shadow-fleet-and-cui-protection/ (Haberin temel bilgi ve alıntı kaynağı; EUNAVFOR duyurusuna dayanmaktadır)