AB, Akdeniz’deki IRINI Operasyonunu 2029’a Kadar Uzattı
Avrupa Birliği Konseyi, Akdeniz’de Libya’ya yönelik BM silah ambargosunu denetleyen EUNAVFOR MED IRINI Operasyonu’nun görev süresini 31 Mart 2029’a kadar uzattı. Konsey, 9 Ekim 2026 tarihinde kabul ettiği (CFSP) 2026/2243 sayılı kararla operasyonun görev tanımını da yeniden düzenledi.
Yeni karar, IRINI’nin görev listesine Rusya’nın “gölge filosu” olarak bilinen, yaptırımlardan kaçmak için kullanılan tanker ve kargo gemileri ağını sınırlamaya katkı sağlama görevini ekledi. Operasyon bu kapsamda şüpheli gemilerin tespiti, izlenmesi ve bilgi paylaşımı konularında üye devletlerle koordinasyonu artıracak.
IRINI’nin görev kapsamına kritik deniz altyapısının korunması görevi daha önce, Mart 2025’teki uzatma kararıyla eklenmişti. Operasyon bu doğrultuda, Akdeniz’deki denizaltı kabloları ve boru hatları gibi kritik altyapıya yönelik tehditlere ilişkin bilgi toplayarak üye devletlerin acil durum planlamasına veri sağlıyor.
Operasyon, Mart 2020’de Libya’ya yönelik silah ve mühimmat akışını denetlemek amacıyla başlatıldı; görev alanı zamanla insan kaçakçılığı ağlarının izlenmesi ve petrol kaçakçılığının önlenmesi gibi başlıklarla genişledi. IRINI’nin komuta merkezi Roma’da bulunuyor ve operasyona dönem dönem değişen sayıda AB üyesi ülkenin fırkateyn, devriye gemisi ve deniz devriye uçağı katılıyor.
Operasyonun BM Güvenlik Konseyi’nden aldığı hukuki yetki, 25 Mayıs 2026’da 2292 sayılı kararın yenilenmemesiyle sona ermişti. AB, bu tarihten sonra IRINI’nin kendi Konsey yetkisi çerçevesinde devam edeceğini açıklamıştı; 9 Ekim’de alınan yeni karar bu yetkiyi üç yıldan fazla bir süre daha ileri taşıyor.
Kararın gerekçesinde, Rusya’nın Karadeniz ve Akdeniz’de artan “gölge filo” faaliyetlerine ve bu gemilerin yaptırım ihlali, sigortasız taşımacılık ve çevresel risk oluşturma potansiyeline dikkat çekiliyor. AB üyesi ülkeler, son aylarda bu filoyu oluşturan gemilerin kayıt, sigorta ve rota bilgilerinin paylaşılmasını daha sık talep ediyor.
IRINI’nin güncel bayrak gemisi, İtalyan Donanması’na ait ITS San Giorgio amfibi destek gemisi. Operasyona katılan ülkeler arasında İtalya, Yunanistan, Fransa ve Almanya gibi NATO üyeleri bulunuyor; görev gücüne dönemsel olarak katılan fırkateynler arasında Yunan donanmasına ait Hydra sınıfı gemiler de yer almıştı.
Görev süresinin üç yıldan uzun bir döneme uzatılması, AB’nin Akdeniz’deki deniz güvenliği mimarisini kısa vadeli uzatmalar yerine daha öngörülebilir bir çerçeveye oturtma eğiliminin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Kararın, NATO’nun Karadeniz ve Baltık’ta sürdürdüğü dronsavar ve deniz güvenliği girişimleriyle eş zamanlı gelmesi de dikkat çekiyor.
Analistler, gölge filo görevinin pratikte uygulanmasının sınırlarına da işaret ediyor: IRINI’nin asıl yetki alanı Libya kıyılarına yakın sularla sınırlı kalırken, gölge filoya ait gemilerin büyük bölümü bu bölgenin dışında, özellikle Karadeniz çıkışlı rotalarda seyrediyor. Bu nedenle operasyonun yeni görevi, doğrudan müdahaleden çok bilgi toplama ve paylaşma işlevine odaklanacak.
Kararın Türkiye açısından da dolaylı bir önemi var: Türkiye, Akdeniz ve Karadeniz’deki deniz trafiğinin önemli bir bölümünün geçtiği Boğazlar’ı kontrol eden ülke olarak, gölge filo gemilerinin rota ve sigorta bilgilerine ilişkin veri paylaşımı tartışmalarında doğal bir muhatap konumunda. AB üyesi olmayan Türkiye, IRINI’ye resmî katılımcı olarak taraf değil; ancak NATO çatısı altındaki deniz güvenliği koordinasyonu üzerinden operasyonun bazı bulgularından dolaylı olarak haberdar olabiliyor.
IRINI’nin 2029’a uzatılması, AB’nin önümüzdeki Çok Yıllı Mali Çerçeve döneminde Akdeniz deniz güvenliğine ayıracağı kaynakları da öngörülebilir kılıyor. Operasyona katılan ülkeler, her altı ayda bir gemi ve uçak katkılarını yeniden değerlendiriyor; görev süresinin uzun vadeye yayılması, katılımcı donanmaların planlama ufkunu da genişletiyor.
Kaynaklar
- Avrupa Birliği Konseyi, (CFSP) 2026/2243 sayılı Karar, 9 Ekim 2026 — kullanım amacı: görev süresinin uzatılma tarihinin ve yeni görev tanımının doğrulanması.
- Naval News, “EU Renews Operation IRINI to 2029, Targets Russian Shadow Fleet and CUI Protection”, 16 Ekim 2026, navalnews.com — kullanım amacı: operasyonun güncel bayrak gemisi ve bağlamsal ayrıntıların teyidi.
