Görsel: Oleg Belyakov — CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Sukhoi Su-35 (NATO kod adı: Flanker-E), Rusya’nın Sukhoi tasarım bürosu tarafından geliştirilen, çift motorlu, vektör itkili, süpermanevra kabiliyetli 4++ nesil çok rollü ağır avcı uçağıdır. Klasik Su-27 “Flanker” ailesinin en gelişmiş ve son üyesi olarak konumlanan Su-35S; gelişmiş aviyonik, Irbis-E pasif elektronik taramalı dizi (PESA) radar, çift istikametli vektör nozülleri ve uzun menzilli silah entegrasyonuyla Rus hava güçlerinin omurgasını oluşturur. 5. nesil Su-57 sahaya inene kadar Rus filoasının uzun süreli ana ağır avcısı olması beklenir.
Genel Tanım
Su-35; “süpermanevra” odaklı bir tasarım felsefesini temsil eder. Yakın muharebede F-22 dışındaki herhangi bir Batılı 4-5 nesil avcı uçağıyla bir-bir manevra üstünlüğü iddia eder. Belirleyici özellikleri:
- 3D vektör itki: AL-41F1S motorlarda ±15° her yönde vektörleme.
- Irbis-E PESA radar: 400 km menzile kadar büyük hedef tespiti, eş zamanlı 30 hedef takip.
- OLS-35 IRST: Pasif uzun menzilli IR arama-takip.
- L175M Khibiny EW süiti: Aktif RF jam ve karşı-tedbir.
- Geniş yakıt kapasitesi: Harici tanksız uzun menzil.
- Çift motor ve büyük gövde sayesinde yüksek faydalı yük.
Geliştirme Tarihi
- 1985-1990: Su-27M (ilk Su-35 prototipi) çalışmaları.
- 28 Haziran 1988: Su-27M T10M-1’in ilk uçuşu.
- 1990’lar: Bütçe daralması nedeniyle program yavaşladı.
- 2003: Su-35BM olarak modern Su-35 programı yeniden başlatıldı.
- 19 Şubat 2008: Modern Su-35S prototipinin ilk uçuşu.
- 2014: Rusya Hava-Uzay Kuvvetleri’ne (VKS) ilk operasyonel teslimat.
- 2016: Suriye’de muharebe görevi konuşlanması.
- 2018: Çin’e ihracat (24 uçak).
Teknik Özellikler
- Tip: Çift motorlu, tek pilotlu 4++ nesil çok rollü ağır avcı
- Uzunluk: 21,9 m
- Kanat açıklığı: 15,3 m
- Yükseklik: 5,9 m
- Boş ağırlık: 19.000 kg
- Maks. kalkış ağırlığı: 34.500 kg
- Motor: 2 × NPO Saturn AL-41F1S turbofan (her biri ~142 kN art-yakıcılı, 3D vektörlü)
- Azami hız: Mach 2.25 (~2.400 km/sa, yüksek irtifa)
- Servis tavanı: 18.000 m (59.000 ft)
- Tırmanma hızı: 280 m/s
- Muharebe yarıçapı: 1.580 km (iç yakıt)
- Feribot menzili: 4.500 km (harici tanklarla)
- g-yük dayanımı: +9 g
- Top: 1 × Gryazev-Shipunov GSh-30-1 30 mm
- Sert nokta: 12 (8.000 kg toplam mühimmat)
Silah Yelpazesi
- Hava-Hava: R-77/RVV-AE (orta menzil), R-37M (uzun menzil, ~300+ km), R-74M (kısa menzil), R-27 ailesi
- Hava-Yer: Kh-29, Kh-31A/P, Kh-58 SEAD, Kh-35U gemisavar, Kh-59M
- Hava-Sea: Kh-31AD anti-gemi, Kh-35
- Akıllı bomba: KAB-500/1500 ailesi
Varyantlar / Sürümler
- Su-27M / Su-35 (1.nesil): Soğuk Savaş sonu prototip serisi; üretime girmedi.
- Su-35BM: Modern programın geliştirme demonstratörü.
- Su-35S: Rusya Hava-Uzay Kuvvetleri’nin standart üretim varyantı.
- Su-35SK: Çin için ihracat varyantı.
- Su-37 Terminator: Vektör itki teknoloji demonstratörü (üretime girmedi).
Operatörler ve Envanter
- Rusya Hava-Uzay Kuvvetleri (VKS): 100+ uçak (artıyor).
- Çin Halk Kurtuluş Ordusu Hava Kuvvetleri: 24 (2016-2018 teslimatı, ek alım yok).
- Mısır: 24 sözleşme imzalandı (2018) — ABD CAATSA yaptırım baskısı sonrası alımdan vazgeçildi; uçaklar İran’a devredildi.
- İran: 24 (Mısır’dan transfer edilen + ek sipariş, 2023-2024).
- Cezayir: 14 (sözleşme).
Su-35’in Türkiye’ye satışı 2017 sonrasında S-400 satışını takiben gündeme geldi, ancak somut bir sözleşme aşamasına gelmedi. Türkiye’nin önceliği yerli KAAN programına ve Eurofighter Typhoon ile geçiş köprüsüne döndü.
Operasyonel Kullanım
- 2016+: Suriye’de Rusya’nın muharebe operasyonları — eskort, vuruş, gösteri.
- 2022+: Ukrayna savaşı — yoğun kullanım; Storm Shadow ve NASAMS önleme görevleri.
- 2024: Ukrayna kuvvetleri tarafından Patriot/NASAMS sistemleriyle birden fazla Su-35’in düşürüldüğü raporlandı; kayıp oranı Rusya için kritik bir konu haline geldi.
- İran: 2024 sonrası bölgesel hava polislik görevleri.
Türkiye Bağlamı ve Karşılaştırma
Türkiye’nin Su-35 alımı somut bir aşamaya gelmediği için platform Türk envanterine girmedi. Türk yaklaşımı; F-16 Özgür modernizasyonu + KAAN + olası Eurofighter Typhoon üçgeni etrafında kurgulanıyor — bu strateji NATO uyumluluğu, lojistik sürdürülebilirlik ve milli avcı uçak geliştirme hedefi açısından tutarlı bir yaklaşım. Bununla birlikte Su-35’in R-37M uzun menzilli hava-hava füzesi tehdidi, Türkiye’nin uzun menzilli BVR füze programlarına (GÖKDOĞAN, GÖKHAN) ivme kazandıran teknoloji rekabetinin parçası. ASELSAN’ın AESA radar geliştirme programı (MURAD) ve F-16’lara entegre milli AESA hamlesi; Su-35 sınıfı PESA radarlara karşı Türk envanterini ileriye taşıyacak teknolojik atılımlar.
Karşılaştırma: Sınıfındaki Rakipler
- F-15EX Eagle II (ABD): Çift motorlu ağır avcı; AESA standart.
- Eurofighter Typhoon: Daha hafif, daha çevik, AESA radar.
- Dassault Rafale: Omnirole; daha küçük gövde, gelişmiş elektronik harp.
- J-16 (Çin): Su-30 türevi Çin muadili.
- F-22 Raptor: 5. nesil; gerçek hava üstünlüğü standardı.
Özet Tablo
- Tip: Çift motorlu 4++ nesil çok rollü ağır avcı (Flanker-E)
- Üretici: Sukhoi (Rusya)
- NATO kod adı: Flanker-E
- İlk uçuş: 19 Şubat 2008 (Su-35S)
- Hizmete giriş: 2014 (VKS)
- Maks. hız: Mach 2.25
- Motor: 2 × Saturn AL-41F1S (3D vektörlü)
- Radar: Irbis-E PESA (400 km menzil)
- Operatör: Rusya, Çin, İran, Cezayir
- Üretim adedi: 150+ (artıyor)
Kaynaklar:
- Wikipedia — Sukhoi Su-35
- Sukhoi — Su-35 Resmi Sayfa
- Görsel: Wikimedia Commons — Russian Su-35 (Belyakov) (Oleg Belyakov, CC BY-SA 3.0).