HÜRJET Nedir? Ne İşe Yarar? T-38 ve F-5’in Yerini Alan Yerli Jet Eğitim Uçağı

Görsel: TUSAŞ

T-38’lerin ve F-5’lerin Emekliliği İçin Doğan Uçak

Türk Hava Kuvvetleri yıllarca pilotlarını ABD yapımı T-38 jetleriyle eğitti, akrobatik gösterilerini F-5’lerle yaptı. Ama bu uçaklar artık çok yaşlıydı — bazı T-38’lerin ömrü 50 yılı geçti. Yenisini yurt dışından almak hem pahalı hem siyasi olarak riskli. Çözüm bir kez daha yerli üretimde arandı: TUSAŞ kollarını sıvadı ve HÜRJET programını başlattı.

HÜRJET, basit anlatımla, pilot adaylarının F-16 ve KAAN gibi modern savaş uçaklarına geçmeden önce eğitildiği bir jet uçağı. Ama bir taraftan da silahlı görevlere hazır, ses hızını aşabilen bir hafif taarruz uçağı. Türk Yıldızları’nın gelecekte gökyüzünde yapacağı gösterileri de bu uçakla yapması planlanıyor.

HÜRJET’in ilk prototipi 25 Nisan 2023’te havalandı. Bir sene sonra Akdeniz’i aşıp Mısır’a uçtu ve Giza Piramitleri’nin üzerinde gösteri uçuşu yaptı. Bu, yerli yapımı bir jet eğitim uçağı için tarihî bir andı.

Bir Bakışta HÜRJET

Bu rakamların gündelik karşılığı şu: HÜRJET ses hızını rahatlıkla aşıyor (yani saatte 1.700 km civarı), yolcu uçaklarından yaklaşık 3 kilometre daha yukarıya çıkabiliyor. Tek dolumla İstanbul’dan Berlin’e gidip dönecek menzili var. Altına 3,4 ton silah-yakıt asabiliyor — bu yetişkin bir Avrupa otomobili ağırlığı.

HÜRJET Tam Olarak Ne Yapıyor?

Dört temel görevi var, her birini sade dille özetleyelim:

Piramitler Üzerinde Türk Jeti

HÜRJET’in en hatırda kalan anı 2024’teki Mısır seyahatiydi. Uçak, TUSAŞ pilotlarıyla Akdeniz’i geçti, Kahire’deki uluslararası havacılık fuarına katıldı ve Giza Piramitleri’nin üzerinde gösteri uçuşu yaptı. O görüntüler hem Türkiye’de hem Arap ülkelerinde geniş yankı uyandırdı — çünkü ilk defa yerli bir Türk jeti yurt dışında gösteri yapıyordu.

Aynı 2024’te HÜRJET’in ikinci prototipi (P2) de tamamlandı, 12 Kasım’da ilk uçuşunu yaptı. Üçüncüsünün üretimi devam ediyor. TUSAŞ, programın 2026’da Türk Hava Kuvvetleri’ne ilk seri uçakları teslim etmesini hedefliyor — yani bu yıl içinde HÜRJET’ler havayolu envanterimize girmeye başlayacak.

Teknik Özellikler

İşte mühendislerin ve havacılık meraklılarının aradığı tüm rakamlar — günlük karşılıklarıyla:

Niye Bu Kadar Önemli?

Türk Hava Kuvvetleri’nin pilot eğitiminde kullandığı T-38 jetleri 1960’larda üretildi. Türk Yıldızları’nın F-5’leri de 1960’lar yapımı. Bu uçaklar bazen yedek parça bile bulamıyor; bakımları her geçen yıl daha pahalı, daha riskli hâle geliyor. HÜRJET’in işleve girmesi; onlarca pilot için modern, güvenli ve kendi ülkesinin yaptığı bir eğitim uçağında uçma fırsatı anlamına geliyor.

Bunun yanında HÜRJET’in ihracat potansiyeli çok yüksek. Dünyada yerli üretilen jet eğitim uçağı yapan ülke sayısı 10’u geçmiyor (İtalya M-346, Güney Kore T-50, Çek L-39NG gibi). Türkiye bu kulübe girince hem dünya pazarında söz sahibi oluyor hem de uçağı satın alan ülke savunma anlaşmalarında bize bağımlı kalıyor.

HÜRJET Ailesi Genişliyor

TUSAŞ, HÜRJET’in birden çok versiyonunu çalışıyor: Standart jet eğitim uçağı, hafif taarruz versiyonu (silahlı görevler için), donanma için gemiden kalkabilen versiyon (TCG Anadolu ve MUGEM için) ve Türk Yıldızları için akrobasi versiyonu. Yani aynı gövde farklı görevlerde, onlarca yıl Türk Hava Kuvvetleri’ne hizmet edecek.

HÜRJET, yerli motor için de bir tetikçi rolünde. Şu an General Electric F404 motoru takılıyor ama TEI uzun vadede Türkiye’nin kendi jet motorunu HÜRJET’e takmayı hedefliyor. Bu adım atıldığında HÜRJET tam yerli olacak.

Özet

Kaynaklar:

• TUSAŞ Resmi Ürün Sayfası — teknik özellikler ve program durumu
• Görsel: TUSAŞ resmi ürün sayfası. Telif TUSAŞ’a aittir; tanıtım amaçlı kullanılmıştır.