Küresel silah ticareti, 2021-2025 döneminde jeopolitik kırılmaların etkisiyle yeniden şekillendi. Son beş yıllık veriler, savunma pazarının artık klasik ticari dengelerden çok blok temelli tedarik, savaş ekonomisi ve stratejik bağımlılık ekseninde ilerlediğini ortaya koyuyor.
2021-2025 döneminde küresel silah transfer hacmi bir önceki beş yıllık döneme göre yüzde 9,2 arttı. Bu artış, 2011-2015’ten bu yana görülen en güçlü yükseliş olarak kayda geçti. Özellikle Avrupa’daki güvenlik kaygıları, Ukrayna savaşı ve büyük güçler arasındaki rekabet, savunma tedarik zincirlerini doğrudan etkiledi.
ABD küresel silah ticaretinde liderliğini güçlendirdi
Küresel silah ticaretinde en büyük payı ABD aldı. Washington, pazar payını yüzde 36’dan yüzde 42’ye çıkarırken, ihracatını da yüzde 27 artırdı.
ABD’nin yükselişinde yalnızca silah satışı değil, müttefik ülkeleri uzun vadeli lojistik, yazılım ve bakım altyapısıyla kendi savunma ekosistemine bağlaması etkili oldu. Bu durum özellikle Avrupa’da belirginleşti. Son 20 yılda ilk kez Avrupa, ABD savunma ihracatında en büyük destinasyon haline geldi.
Avrupa silah ithalatında tarihi sıçrama yaşadı
2021-2025 döneminde en dikkat çekici gelişme, Avrupa’nın silah ithalatındaki yüzde 210’luk artış oldu. Böylece Avrupa, 1960’lardan bu yana ilk kez küresel ithalatta en büyük paya sahip bölge konumuna yükseldi.
29 Avrupa NATO üyesinin toplam ithalatındaki yüzde 143’lük büyüme, kıtanın Rusya kaynaklı tehdidi artık varoluşsal düzeyde algıladığını gösterdi. Ancak bu büyüme aynı zamanda Avrupa’nın savunmada ABD’ye bağımlılığını da artırdı.
Verilere göre Avrupa’nın silah ihtiyacının yüzde 58’i ABD’den karşılandı. Bu tablo, Avrupa’nın sıkça dile getirdiği “stratejik özerklik” hedefinin halen ciddi kısıtlarla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu.
F-35 siparişleri Avrupa’yı ABD sistemlerine bağlıyor
Avrupa’daki en kritik bağımlılık başlıklarından biri F-35 savaş uçağı programı oldu. 2025 sonu itibarıyla 12 Avrupa ülkesi toplam 466 adet F-35 siparişi verdi veya ön seçim yaptı.
Bu tablo yalnızca bir savaş uçağı satışını değil; uzun yıllara yayılacak:
- bakım ve idame bağımlılığını
- yazılım ve görev sistemi entegrasyonunu
- operasyonel doktrin uyumunu
beraberinde getiriyor. Uzmanlara göre F-35 ekosistemi, Avrupa hava kuvvetlerini teknik açıdan derin biçimde ABD merkezli yapıya bağlıyor.
Ukrayna dünyanın en büyük silah ithalatçısı oldu
Ukrayna savaşı, küresel ithalat dengesini kökten değiştirdi. 2016-2020 döneminde dünya ithalatında yalnızca yüzde 0,1 paya sahip olan Ukrayna, 2021-2025’te bu oranı yüzde 9,7’ye çıkararak dünyanın en büyük silah alıcısı haline geldi.
Ukrayna’ya 36 farklı ülke silah tedarik etti. En büyük tedarikçiler ise:
- ABD yüzde 41
- Almanya yüzde 14
- Polonya yüzde 9,4
oldu.
Ancak çok sayıda farklı sistemin aynı sahada kullanılması, bakım, yedek parça ve birlikte çalışabilirlik açısından yeni riskler de doğurdu. Özellikle 2025’te ABD yardımlarındaki yavaşlama ve artan belirsizlik, Ukrayna açısından stratejik bir kırılganlık yarattı.
Rusya küresel savunma pazarında sert geriledi
2021-2025 döneminin en net kaybedenlerinden biri Rusya oldu. Rusya’nın silah ihracatı yüzde 64 düştü, küresel pazar payı ise yüzde 6,8’e geriledi.
Bu gerilemede yalnızca yaptırımlar ve savaş baskısı değil, büyük müşterilerin rotasını değiştirmesi de etkili oldu. Özellikle Hindistan’ın Rusya’dan uzaklaşıp Fransa, İsrail ve ABD gibi alternatif tedarikçilere yönelmesi, Moskova açısından stratejik bir kayıp olarak öne çıktı.
Rusya’nın Cezayir, Çin ve Mısır gibi pazarlardaki etkisinin zayıflaması, küresel savunma dengesinde kalıcı bir kaymanın işareti olarak değerlendiriliyor.
Fransa ve İtalya Avrupa’da öne çıktı
ABD dışında Batılı tedarikçiler arasında Fransa dikkat çekici bir yükseliş gösterdi. Fransa, ihracatını yüzde 21 artırarak küresel pazar payını yüzde 9,8’e taşıdı ve ikinci sıraya yerleşti.
Paris’in yükselişinde özellikle Rafale savaş uçağı satışları belirleyici oldu. Fransa, Hindistan, Mısır ve Yunanistan gibi pazarlarda güçlü pozisyonunu korudu.
İtalya ise ihracatta yüzde 157’lik artışla öne çıktı. Bu büyümede Katar ve Kuveyt’e yapılan Eurofighter ve donanma platformu teslimatları önemli rol oynadı.
Türkiye savunma ihracatında yükselen güçler arasında
Küresel savunma pazarında yükseliş gösteren ülkelerden biri de Türkiye oldu. Türkiye, 2021-2025 döneminde silah ihracatını yüzde 122 artırdı.
Türk savunma ürünlerinin özellikle:
- sahada kanıtlanmış performansı
- operasyonel esnekliği
- maliyet-etkin çözümler sunması
bu yükselişi destekledi.
Türkiye’nin öne çıktığı başlıca pazarlar arasında Pakistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ukrayna yer aldı. Uzmanlara göre Ankara’nın platform odaklı ihracat stratejisi, Türkiye’yi orta ölçekli bir tedarikçiden bölgesel güç düzeyine taşıyor.
Güney Kore kara sistemlerinde yeni merkez haline geldi
Savunma sanayiindeki bir diğer yükselen aktör Güney Kore oldu. Özellikle kara sistemlerinde agresif büyüme kaydeden Seul, bekleyen siparişlerde 820 tank ve 1114 topçu sistemi ile dikkat çekti.
Bu tablo, Güney Kore’nin gelecekte kara platformlarında küresel “hızlı cephanelik” rolü üstlenebileceğine işaret ediyor. Avrupa pazarına Polonya üzerinden giren Güney Kore, NATO ülkeleri için de alternatif tedarikçi konumunu güçlendiriyor.
Orta Doğu’da modernizasyon sürüyor
Orta Doğu’da toplam silah ithalatı yüzde 13 azalsa da, bölge halen küresel pazarın yüzde 26’sını oluşturuyor.
Bölgede en dikkat çeken ülkeler şunlar oldu:
- Suudi Arabistan: küresel sıralamada 3’üncü
- Katar: ithalatta hızlı büyüme
- Kuveyt: yüzde 805 artış
- BAE: yüksek hacimli modernizasyon
Kuveyt’teki sert artışın ardında Eurofighter ve M1A2 tanklarını içeren kapsamlı modernizasyon programı bulunuyor.
İsrail ise aynı dönemde hem ithalatçı hem ihracatçı olarak çift yönlü rol oynadı. Gazze savaşı nedeniyle siyasi baskılar artsa da İsrail’in savunma ihracatı yüzde 56 yükseldi. Özellikle hava savunma sistemleri bu artışta belirleyici oldu.
2026-2030 döneminde ne bekleniyor?
Analize göre 2026-2030 döneminin ana eğilimi, Batılı sistemlerin daha da konsolide olması ve yükselen bölgesel üreticilerin pazar payını artırmaya devam etmesi olacak.
Öne çıkan başlıklar şöyle:
- ABD hava gücü ve savaş uçağı segmentinde liderliğini sürdürecek
- Avrupa, savunmada ABD’ye bağımlılık ile stratejik özerklik arasında kalmaya devam edecek
- Rusya’nın kaybettiği alanları Fransa, Türkiye ve Güney Kore gibi oyuncular dolduracak
- Savunma tedarikinde teknik yeterlilik kadar siyasi güvenilirlik de belirleyici hale gelecek
Savunma sanayiinde artık başarı yalnızca platform satışıyla değil, uzun süreli lojistik bağımlılık, bakım altyapısı ve siyasi süreklilik sunabilme kapasitesiyle ölçülüyor.
